Ο Χρόνος της Άνθισης
«Τίποτα δεν ανθίζει βιαστικά, ούτε η φύση, ούτε η ψυχή.»
Η φράση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ποιητική διαπίστωση, είναι μια οντολογική αλήθεια που διαπερνά την ίδια τη δομή της ύπαρξης. Ο κόσμος δεν λειτουργεί με τον ρυθμό της βιασύνης, αλλά με τον ρυθμό της ωρίμανσης. Και η ωρίμανση είναι πάντοτε έργο χρόνου.
Ο σπόρος δεν μετατρέπεται σε δέντρο επειδή το επιθυμεί. Χρειάζεται να παραμείνει θαμμένος, να διασπάσει το περίβλημά του, να διακινδυνεύσει την ίδια του τη μορφή για να αναδυθεί. Αυτή η διαδικασία δεν είναι επιτάχυνση, είναι μεταμόρφωση. Ο Αριστοτέλης, στα Φυσικά, μας υπενθυμίζει ότι «ἡ φύσις οὐθὲν ποιεῖ μάτην», η φύση δεν πράττει τίποτα μάταια. Κάθε στάδιο έχει τον σκοπό του, κάθε καθυστέρηση τον λόγο της. Η βραδύτητα δεν είναι αδυναμία, είναι σοφία της διαδικασίας.
Στη σύγχρονη εποχή, η οποία λατρεύει την ταχύτητα, η ιδέα της αργής άνθισης μοιάζει σχεδόν αναχρονιστική. Όμως ο άνθρωπος δεν μπορεί να υπερβεί τους εσωτερικούς του ρυθμούς χωρίς κόστος. Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ έγραφε στο Είναι και Χρόνος ότι ο άνθρωπος είναι «ον προς τον χρόνο». Δεν υπάρχει αυθεντική ύπαρξη έξω από τη συνειδητοποίηση της χρονικότητάς μας. Όταν βιαζόμαστε να «γίνουμε», παρακάμπτουμε τη διαδικασία του «είναι». Κι όμως, η ουσία μας δεν αποκαλύπτεται στιγμιαία, αποκαλύπτεται σταδιακά, μέσα από εμπειρίες, σιωπές, δοκιμασίες.
Η φύση μάς διδάσκει την υπομονή όχι ως παθητικότητα, αλλά ως ενεργή προσμονή. Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε, στις Επιστολές σ’ έναν νέο ποιητή, συμβουλεύει: «Να έχεις υπομονή με όλα όσα είναι άλυτα στην καρδιά σου και να προσπαθείς να αγαπάς τα ίδια τα ερωτήματα». Η απάντηση δεν προηγείται της ωρίμανσης, έρχεται όταν η ψυχή έχει διανύσει τον αναγκαίο της κύκλο.
Στον πυρήνα αυτής της σκέψης βρίσκεται μια βαθιά εμπιστοσύνη στη διαδικασία του γίγνεσθαι. Ο Ηράκλειτος μας θύμισε ότι «πάντα ῥεῖ». Η ροή δεν είναι χάος, είναι μεταβολή με νόημα. Η άνθιση, επομένως, δεν είναι γεγονός στιγμής αλλά κορύφωση μιας αδιάκοπης εσωτερικής κίνησης. Όπως το ποτάμι δεν γίνεται θάλασσα με άλμα, αλλά με συνεχή πορεία, έτσι και η ψυχή δεν γίνεται ώριμη με μία εμπειρία, αλλά με τη συσσώρευση βιωμάτων που τη διαμορφώνουν.
Ακόμη και ο πόνος εντάσσεται σε αυτή τη διαδικασία. Ο Φρίντριχ Νίτσε διακήρυξε: «Ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό». Η φράση αυτή, συχνά παρεξηγημένη, δεν υμνεί τη σκληρότητα, αλλά αναγνωρίζει ότι η δύναμη γεννιέται μέσα από την αργή επεξεργασία των τραυμάτων. Η ψυχή, όπως και το δέντρο, σχηματίζει ετήσιους δακτυλίους, κάθε δυσκολία αφήνει αποτύπωμα που γίνεται μέρος της δομής της.
Η αληθινή άνθιση, λοιπόν, δεν είναι έκρηξη, είναι αποτέλεσμα εσωτερικής συνέπειας. Είναι η στιγμή όπου ο χρόνος, η εμπειρία και η υπομονή συναντώνται. Δεν μπορούμε να επιβάλουμε στην ύπαρξη την ταχύτητα των επιθυμιών μας. Ο χρόνος δεν είναι εμπόδιο, είναι συνεργός.
Ίσως γι’ αυτό ο Καρλ Γιουνγκ έλεγε ότι «η πιο τρομακτική συνάντηση είναι η συνάντηση με τον εαυτό μας». Αυτή η συνάντηση δεν συμβαίνει βιαστικά. Προϋποθέτει περιόδους σιωπής, αποδοχής, εσωτερικής εργασίας. Η ψυχή ανθίζει όταν συμφιλιωθεί με τον ρυθμό της.
Σε έναν κόσμο που επιζητεί άμεσο αποτέλεσμα, η αποδοχή της βραδύτητας αποτελεί πράξη αντίστασης. Η φύση και η ψυχή μάς υπενθυμίζουν ότι το ουσιαστικό δεν επιταχύνεται. Η άνθιση είναι τελετουργία χρόνου. Και ο χρόνος δεν είναι απλώς μέτρο διάρκειας, είναι ο μυστικός κηπουρός της ύπαρξης.
Μιχάλης Γρηγορίου
