Ίδιος φόβος, άλλη εποχή
Στη Λυών της Γαλλίας, το 1831 ο Μπαρτελεμί Τιμονιέ, ένας φτωχός ράφτης είχε μόλις εφεύρει την πρώτη λειτουργική ραπτομηχανή στον κόσμο. Είχε κάνει πατέντα, είχε βρει επενδυτές, είχε ανοίξει εργοστάσιο. Και παρήγαγε στρατιωτικές στολές για το γαλλικό κράτος με 80 μηχανές.
Όταν κυκλοφόρησε η είδηση, ότι οι εργάτες έβαλαν φωτιά και το κατέστρεψαν ολοσχερώς. Όχι επειδή κακοπληρώνονταν. Όχι για αργίες, υπερωρίες ή απλήρωτα μεροκάματα.
Η σπίθα που άναψε τις φλόγες ήταν μία λέξη, ραπτομηχανή. Ένα μηχάνημα που έραβε με απίστευτη ταχύτητα. Και τους έκανε να νιώσουν αναλώσιμοι.
Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο χρόνος και η μαστοριά του ανθρώπου δεν ήταν απαραίτητα. Κι αυτό τρόμαξε. Η αριστοτεχνία, ο μόχθος, το βελονιά-βελονιά, άρχισαν να χάνουν νόημα. Οι εργάτες το είδαν σαν απειλή.
Η επίθεση στο εργοστάσιο του Τιμονιέ ήταν μια από τις πρώτες αντιτεχνολογικές εξεγέρσεις στην Ευρώπη. Όχι ιδεολογική, αλλά ενστικτώδης. Ήταν φόβος. Φόβος απώλειας δουλειάς, αξιοπρέπειας, ταυτότητας. Η ραπτομηχανή έγινε δαίμονας. Μια εικόνα από το μέλλον που δεν ήθελαν να ζήσουν.
Ο Τιμονιέ, συντετριμμένος, δεν ξανασήκωσε κεφάλι. Πέθανε φτωχός, παραγνωρισμένος, σχεδόν εξαφανισμένος από τη γαλλική ιστορική μνήμη. Πίσω του όμως άφησε ένα μηχάνημα που σήμερα μοιάζει αθώο. Κι όμως, τότε ήταν απειλή. Όπως τώρα η τεχνητή νοημοσύνη.
Πόσοι προγραμματιστές, αρθρογράφοι, μεταφραστές, σχεδιαστές, ηθοποιοί, εικονογράφοι ή δάσκαλοι δεν νιώθουν σήμερα αυτό που ένιωσαν οι εργάτες της Λυών; Μια αόρατη μηχανή γράφει πιο γρήγορα, σχεδιάζει πιο εντυπωσιακά, διδάσκει χωρίς μισθό, μεταφράζει χωρίς λάθη. Και ξαφνικά, δεν ξέρεις αν σε χρειάζεται το σύστημα. Ή μήπως σε θεωρεί περιττό. Όπως τότε.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Όχι με τα ίδια εργαλεία, αλλά με την ίδια αγωνία. Ο θυμός, η απόρριψη, ο φόβος της αντικατάστασης. Δεν είναι σύγχρονο φαινόμενο. Είναι ανθρώπινο αντανακλαστικό. Και η τεχνολογία, κάθε φορά που εξελίσσεται, αγγίζει πρώτα αυτό που πονάει περισσότερο: την ανάγκη του ανθρώπου να νιώθει χρήσιμος.
Το AI δεν απειλεί μόνο δουλειές, αλλά και ολόκληρους τομείς. Όπως η ραπτομηχανή απείλησε τον ράφτη, το AI απειλεί τον υπάλληλο γραφείου. Και όπως τότε, έτσι και τώρα, κανείς δεν ξέρει αν πρέπει να το δει σαν ευκαιρία ή σαν καταστροφή.
Ίσως κάποτε να κοιτάμε πίσω και να γελάμε. Ίσως κάποτε η τεχνητή νοημοσύνη να γίνει τόσο κοινή όσο μια ραπτομηχανή σε σπίτι. Ή ίσως να γίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο. Αλλά η πρώτη φωτιά δεν άναψε στα εργοστάσια. Άναψε μέσα στον άνθρωπο που αισθάνθηκε ότι κινδυνεύει να μην χρειάζεται πια.
