Ο Αύγουστος: Μια Πολυδιάστατη Εξερεύνηση στη Λαογραφία και στην Ιστορία

Ο μήνας Αύγουστος, με την καυτή αγκαλιά του και τις λαμπρές του νύχτες, αποτελεί έναν μήνα γεμάτο συμβολισμούς, παραδόσεις και μυστήρια που εκτείνονται από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ας ταξιδέψουμε σε μια ολοκληρωμένη εξερεύνηση αυτού του ιδιαίτερου μήνα, από τις λαϊκές παραδόσεις και τις εθνολογικές πρακτικές μέχρι τις αρχαίες αντιλήψεις.

Λαογραφική και Εθνολογική Προσέγγιση του Αυγούστου

Στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, ο Αύγουστος είναι ο μήνας της Παναγίας, των πανηγυριών και της καλοκαιρινής απαλότητας. Όπως αναφέρεται, “Είναι ο μήνας των διακοπών και της καλοκαιρινής ραστώνης. Είναι ο μήνας της Παναγιάς για τους ορθόδοξους χριστιανούς”. Η γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου (Δεκαπενταύγουστος) αποτελεί την κορυφή του μήνα, με μεγάλες εορταστικές εκδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα, ιδιαίτερα στην Τήνο όπου η εορτή συνδυάζεται με την ιστορική μνήμη του τορπιλισμού του αντιτορπιλικού “Έλλη” το 1940.

Οι δώδεκα πρώτες μέρες του Αυγούστου, γνωστές ως “ημερομήνια”, λαογραφικά συσχετίζονται με τους δώδεκα μήνες του έτους, όπου ο καιρός κάθε μέρας προμηνύει τον αντίστοιχο μήνα. Οι πρώτες έξι μέρες ονομάζονται “Δρίμες” ή “Δρίματα” και θεωρούνται επικίνδυνες για το μπάνιο, πιθανώς λόγω των ισχυρών μελτεμιών που συχνά πλήττουν τον Αύγουστο.

Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, ο Αύγουστος εμπνέει παροιμίες όπως: “Αύγουστε καλέ μου μήνα να ‘σουν δυο φορές το χρόνο” και “κάθε πράγμα στον καιρό του κι ο κολιός τον Αύγουστο”. Είναι ο μήνας της συγκομιδής των σύκων (ο “συκολόγος”), των καλοκαιρινών συναυλιών και της αυγουστιάτικης πανσελήνου, που θεωρείται η πιο όμορφη της χρονιάς.

Ο Αύγουστος στους Αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους

Στο αρχαίο αττικό ημερολόγιο, ο Αύγουστος αντιστοιχούσε στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Εκατομβαιώνα (μήνας αφιερωμένος στον Απόλλωνα) και στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Μεταγειτνιώνα. Ο Εκατομβαιών ήταν ο πρώτος μήνας του αττικού έτους, που άρχιζε μετά το θερινό ηλιοστάσιο, και περιελάμβανε θρησκευτικές γιορτές προς τιμήν του θεού Ήλιου.

Στο αρχικό ρωμαϊκό ημερολόγιο των 10 μηνών, ο Αύγουστος λεγόταν Σεξτίλις (Sextilis), καθώς ήταν ο έκτος μήνας (από το λατινικό “sex” που σημαίνει έξι). Το ρωμαϊκό ημερολόγιο αρχικά είχε μόνο δέκα μήνες, ξεκινώντας από τον Μάρτιο, ενώ ο χειμώνας ήταν ένα αδιάθετο διάστημα χωρίς μήνες. Αργότερα προστέθηκαν οι μήνες Ιανουάριος και Φεβρουάριος, με τον Σεξτίλι να γίνεται ο όγδοος μήνας, αλλά να διατηρεί την αρχική του ονομασία.

Ο μήνας μετονομάστηκε σε Αύγουστο (Augustus) προς τιμήν του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, ο οποίος ανήλθε σε υψηλά αξιώματα αυτόν τον μήνα. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Αύγουστος πρόσθεσε μια μέρα στον μήνα (πήραντας την από τον Φεβρουάριο) για να έχει 31 ημέρες, όπως και ο Ιούλιος (αφιερωμένος στον Ιούλιο Καίσαρα), ώστε να μην υστερεί σε σημασία.

Συγκριτική Προσέγγιση και Σύγχρονη Επίδραση

Παρατηρούμε ότι τόσο στον αρχαιοελληνικό όσο και στον ρωμαϊκό πολιτισμό, ο Αύγουστος/Σεξτίλις σχετιζόταν με θεότητες του φωτός (Απόλλων, Ήλιος) και με μεταβατικές περιόδους (αρχή του αττικού έτους, μεταρρυθμίσεις του ημερολογίου). Αυτή η σύνδεση με τη φωτεινή ενέργεια διατηρείται και στον σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό μέσω της λατρείας της Παναγίας (της “Φωτεινής”) και των εορτών υπό το φως της πανσελήνου.

Στη σύγχρονη εποχή, ο Αύγουστος έχει γίνει σύμβολο της καλοκαιρινής χαλάρωσης και της επαφής με τη φύση. Ωστόσο, οι ρίζες του φθάνουν βαθιά στην ιστορία και τη μυθολογία, θυμίζοντας μας τον αιώνιο κύκλο της φύσης, τη σημασία της γονιμότητας και την αναζήτηση φωτός – υλικού και πνευματικού.

Από τις λαϊκές παραδόσεις μέχρι τις αυτοκρατορικές πολιτικές, από τις αρχαίες γεωργικές πρακτικές μέχρι τους σύγχρονους συσχετισμούς, ο Αύγουστος παραμένει ένας μήνας γεμάτος νόημα και βαθύ συμβολισμό, που καταγράφει την ανθρώπινη εμπειρία στον χρόνο και τις εποχές.

Μιχάλης Γρηγορίου