Η Τέχνη του Παρόντος. Να Εκτιμάς Αυτό που Έχεις πριν Γίνει Ανάμνηση

«Να μάθεις να εκτιμάς αυτό που έχεις, πριν ο χρόνος σε κάνει να εκτιμήσεις αυτό που είχες». Η φράση αυτή συμπυκνώνει μια από τις πιο βαθιές αλήθειες της ανθρώπινης εμπειρίας, την τάση μας να υποτιμούμε το παρόν και να εξιδανικεύουμε το παρελθόν, μόνο όταν είναι πια αργά για να το ζήσουμε ξανά. Ο χρόνος, αόρατος αλλά πανίσχυρος, λειτουργεί συχνά ως ο πιο αυστηρός μας δάσκαλος. Μας διδάσκει μέσα από την απώλεια, όχι μέσα από την κατοχή.

Ο άνθρωπος έχει τη φυσική ροπή να συνηθίζει. Ό,τι σήμερα θεωρείται ευλογία, αύριο μετατρέπεται σε δεδομένο. Υγεία, σχέσεις, οικογένεια, εργασία, νεότητα, ακόμη και η απλή καθημερινότητα χάνουν την αξία τους μέσα από τη συνήθεια. Αυτό που κατέχουμε γίνεται αόρατο, επειδή το έχουμε συνεχώς μπροστά μας.

Ο Επίκουρος έλεγε: «Ου το ελάχιστον χρόνον ο έχων, αλλά ο πλείστον ανώφελον χρόνον δαπανών».
Δεν είναι ο λίγος χρόνος που μας φτωχαίνει, αλλά ο χρόνος που σπαταλάμε χωρίς συνείδηση. Κι ένα μεγάλο μέρος αυτής της σπατάλης είναι η αχαριστία για όσα ήδη έχουμε.

Πολλοί ζουν με την ψευδαίσθηση ότι θα χαρούν «αργότερα», όταν θα έχουν περισσότερα χρήματα, λιγότερες ευθύνες, καλύτερες συνθήκες. Έτσι όμως η ζωή μετατίθεται διαρκώς στο μέλλον, ενώ το παρόν, που είναι το μόνο πραγματικά υπαρκτό, παραμερίζεται.

Ο Σενέκας μας προειδοποιεί: «Η ζωή δεν είναι σύντομη, εμείς τη σπαταλάμε».
Όταν δεν εκτιμάμε αυτό που έχουμε σήμερα, το μετατρέπουμε εμείς οι ίδιοι σε χαμένη ζωή, πριν ακόμη χαθεί αντικειμενικά.

Συχνά μόνο η απώλεια μάς αφυπνίζει. Μόνο όταν χαθεί η υγεία καταλαβαίνουμε πόσο πολύτιμη ήταν. Μόνο όταν φύγει ένας άνθρωπος συνειδητοποιούμε πόσα «σ’ αγαπώ» δεν ειπώθηκαν. Μόνο όταν περάσουν τα χρόνια αντιλαμβανόμαστε πόσο πολύτιμη ήταν η απλότητα της νεότητας.

Ο Ηράκλειτος έγραψε: «Τα πάντα ρει».
Όλα ρέουν, όλα αλλάζουν. Τίποτα δεν μένει ακίνητο στον χρόνο. Κι όμως εμείς συχνά ζούμε σαν να είναι όλα δεδομένα και μόνιμα.

Η εκτίμηση αυτού που έχουμε δεν είναι απλώς συναισθηματική αντίδραση, είναι στάση ζωής, καλλιεργήσιμη αρετή. Η ευγνωμοσύνη μας βοηθά να δούμε με καθαρό βλέμμα τη ζωή μας, όχι μέσα από τη στέρηση, αλλά μέσα από την πληρότητα.

Ο Μάρκος Αυρήλιος σημειώνει: «Να μην επιθυμείς όσα δεν έχεις, αλλά να χαίρεσαι με όσα ήδη κατέχεις».
Η ευτυχία δεν βρίσκεται στην αδιάκοπη προσθήκη πραγμάτων, αλλά στην εσωτερική αποδοχή και εκτίμηση όσων ήδη υπάρχουν.

Ιδιαίτερα στις ανθρώπινες σχέσεις η φράση αυτή αποκτά τραγική αλήθεια. Θεωρούμε τους ανθρώπους δεδομένους, αναβάλλουμε την επικοινωνία, κρατάμε εγωισμούς, αφήνουμε τον χρόνο να μας απομακρύνει. Και όταν η απουσία γίνει οριστική, τότε γεννιέται το πιο βαρύ «αν».

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ έλεγε πως
«ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος».
Αυτή η ελευθερία περιλαμβάνει και την ευθύνη για το πώς σχετιζόμαστε. Αν δεν την αξιοποιήσουμε συνειδητά, ο χρόνος θα μας ζητήσει τον λογαριασμό.

Ο χρόνος δεν είναι εκδικητικός, είναι αποκαλυπτικός. Δεν μας αφαιρεί απλώς πράγματα. Μας δείχνει τι δεν εκτιμήσαμε όσο ήταν παρόν. Όσο πιο ασυνείδητα ζούμε, τόσο πιο σκληρά μας διδάσκει. Όσο πιο συνειδητά, τόσο πιο ήπια μεταμορφώνει τη ζωή μας.

Ο Πλάτων επισημαίνει: «Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός».
Η αρχή κάθε αληθινής πληρότητας είναι η αναγνώριση της αξίας του παρόντος.

Το να μάθουμε να εκτιμάμε αυτό που έχουμε πριν ο χρόνος μας κάνει να εκτιμήσουμε αυτό που είχαμε, δεν είναι απλώς μια ηθική προτροπή, είναι ζήτημα υπαρξιακής ωριμότητας. Είναι η μετάβαση από τη μηχανική επιβίωση στη συνειδητή ζωή. Όποιος το καταφέρει αυτό, δεν φοβάται τόσο το πέρασμα του χρόνου, γιατί έχει ήδη ζήσει ουσιαστικά κάθε του στιγμή.

Μιχάλης Γρηγορίου