Αφήνοντας Πίσω τα Βαρίδια

Η έναρξη μιας νέας χρονιάς δεν είναι απλώς μια αλλαγή ημερολογίου, είναι ένα νοητό κατώφλι. Ένα σημείο μετάβασης που μας καλεί να σταθούμε για λίγο ακίνητοι και να κοιτάξουμε πίσω, όχι με νοσταλγία ή ενοχή, αλλά με επίγνωση. Να αναθεωρήσουμε όσα κουβαλάμε, αντικείμενα που συσσωρεύτηκαν χωρίς λόγο, σχέσεις που έχασαν το νόημά τους, καταστάσεις που μας εγκλωβίζουν, συναισθήματα που βάρυναν την ψυχή. Η νέα χρονιά γίνεται έτσι μια ευκαιρία αποφόρτισης, μια πρόσκληση να ελαφρύνουμε το βήμα μας.

Ο άνθρωπος συχνά προσκολλάται. Όχι μόνο σε πράγματα, αλλά και σε ρόλους, σε αφηγήσεις για τον εαυτό του, σε φόβους που κάποτε τον προστάτεψαν αλλά πια τον περιορίζουν. Ο Επίκτητος μας υπενθυμίζει ότι «δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά οι απόψεις που έχουμε γι’ αυτά». Αν η τοξικότητα επιμένει στη ζωή μας, συχνά δεν είναι επειδή δεν μπορούμε να την απομακρύνουμε, αλλά επειδή έχουμε μάθει να τη θεωρούμε οικεία. Η αναθεώρηση απαιτεί θάρρος, να αναγνωρίσουμε τι δεν μας υπηρετεί πια και να το αφήσουμε να φύγει.

Η εγκατάλειψη των «βαριδιών» δεν είναι πράξη απόρριψης, αλλά πράξη φροντίδας. Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ έγραφε ότι η αυθεντική ζωή προϋποθέτει τη συνειδητή ανάληψη της ύπαρξής μας. Να ζούμε όχι όπως «πρέπει», αλλά όπως αληθινά επιλέγουμε. Αυτό σημαίνει να αποδεχτούμε ότι κάποιες σχέσεις ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους, ότι κάποιες καταστάσεις μας κρατούν δέσμιους σε μια παλιά εκδοχή του εαυτού μας. Η τοξικότητα δεν είναι πάντα θορυβώδης, συχνά είναι σιωπηλή, καθημερινή, συνηθισμένη. Ακριβώς γι’ αυτό είναι και πιο δύσκολο να την αναγνωρίσουμε.

Κεντρικός αντίπαλος σε κάθε αλλαγή είναι ο φόβος. Φόβος για το άγνωστο, για την απώλεια, για το ενδεχόμενο λάθος. Μα όπως σημειώνει ο Σαίρεν Κίρκεγκωρ, «το να τολμάς είναι να χάνεις για λίγο την ισορροπία σου, το να μη τολμάς είναι να χάνεις τον εαυτό σου». Η αναβλητικότητα συχνά φορά το προσωπείο της λογικής: «όχι τώρα», «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή», «ας περιμένω λίγο ακόμη». Όμως ο χρόνος δεν γίνεται ποτέ απόλυτα κατάλληλος. Η απόφαση προηγείται της βεβαιότητας, όχι το αντίστροφο.

Η αλλαγή δεν απαιτεί πάντα μεγάλες, θεαματικές κινήσεις. Μπορεί να ξεκινήσει με μικρές, σχεδόν αδιόρατες πράξεις, ένα «όχι» που δεν ειπώθηκε ποτέ, ένα «ναι» στον εαυτό μας, έναν αποχαιρετισμό που καθυστερούσε. Ο Μισέλ ντε Μονταίν έλεγε ότι «η ζωή είναι κίνηση και αλλαγή». Να αντιστεκόμαστε στην αλλαγή είναι σαν να αντιστεκόμαστε στη φύση της ίδιας της ύπαρξης. Η νέα χρονιά μάς προσφέρει απλώς έναν συμβολικό καθρέφτη για να το θυμηθούμε.

Τελικά, το βήμα της αλλαγής δεν μας οδηγεί μακριά από τον εαυτό μας, μας φέρνει πιο κοντά του. Αφήνοντας πίσω την τοξικότητα και τα περιττά βάρη, δεν χάνουμε κομμάτια της ζωής μας, ανακτούμε χώρο για να αναπνεύσουμε. Και ίσως αυτό να είναι το βαθύτερο νόημα κάθε νέας αρχής, όχι να γίνουμε κάτι άλλο, αλλά να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να γίνει αυτό που ήδη, σιωπηλά, ζητά να υπάρξει.

Μιχάλης Γρηγορίου