Όταν το Ράγισμα Γίνεται Δίοδος

Υπάρχει μια σιωπηλή υπόσχεση κρυμμένη μέσα στις εμπειρίες μας, ότι τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία, ακόμη κι αν τη στιγμή που συμβαίνει μοιάζει άδικο, ακατανόητο ή επώδυνο. Η φράση «όλα συμβαίνουν για κάποιο λόγο» δεν είναι μια εύκολη παρηγοριά, είναι μια βαθιά φιλοσοφική στάση απέναντι στη ζωή. Δεν αναιρεί τον πόνο, αλλά του αποδίδει νόημα.

Οι άνθρωποι αλλάζουν. Και συχνά δεν αλλάζουν προς αυτό που περιμέναμε ή ελπίζαμε. Όμως, όπως γράφει ο Ηράκλειτος, «τα πάντα ρει», τίποτα δεν μένει σταθερό. Η αλλαγή του άλλου γίνεται ο καθρέφτης μέσα από τον οποίο καλούμαστε να δούμε τον εαυτό μας, τι ανεχόμαστε, τι φοβόμαστε να χάσουμε, και πότε ήρθε η ώρα να απομακρυνθούμε από ό,τι μας φθείρει. Δεν φεύγουμε επειδή είμαστε αδύναμοι, φεύγουμε επειδή καταλάβαμε.

Τα πράγματα πηγαίνουν στραβά όχι για να μας τιμωρήσουν, αλλά για να μας αφυπνίσουν. Ο Σενέκας έγραφε: «Καμία ευνοϊκή άνεμος δεν φυσά για εκείνον που δεν ξέρει σε ποιο λιμάνι πηγαίνει». Όταν όλα καταρρέουν, αναγκαζόμαστε να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας. Τότε μόνο μαθαίνουμε να εκτιμούμε τις στιγμές ισορροπίας, αλήθειας και χαράς, όχι ως δεδομένα, αλλά ως δώρα.

Και ίσως η πιο δύσκολη δοκιμασία είναι όταν γκρεμίζεται η ασφάλειά μας. Όχι η πραγματική ασφάλεια, αλλά εκείνη η ψευδαίσθηση που βασίζεται στον φόβο της απώλειας. Όταν αυτή καταρρέει, γεννιέται κάτι πιο αυθεντικό, το θάρρος. Όπως σημειώνει ο Νίτσε, «ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό». Μέσα από τα συντρίμμια, βρίσκουμε τη δύναμη να διεκδικήσουμε όσα πραγματικά αξίζουμε, σχέσεις καθαρές, αγάπη χωρίς όρους, σεβασμό χωρίς διαπραγμάτευση.

Η πραγματική φιλία και η αληθινή αγάπη δεν πληγώνουν συστηματικά, δεν ταπεινώνουν, δεν εγκαταλείπουν. Ο Αριστοτέλης, μιλώντας για τη φιλία, τόνιζε ότι είναι «μία ψυχή που κατοικεί σε δύο σώματα». Εκεί όπου υπάρχει κακομεταχείριση, χειρισμός ή συνεχής απογοήτευση, δεν υπάρχει ούτε φιλία ούτε αγάπη, μόνο ανάγκη, φόβος ή συνήθεια.

Γι’ αυτό η μεγαλύτερη ηθική πράξη είναι η αγάπη προς τον εαυτό. Όχι ως εγωισμός, αλλά ως ευθύνη. Να πάρεις τον εαυτό σου μακριά από καταστάσεις που σε μικραίνουν είναι μια πράξη βαθιάς αυτογνωσίας. Ο Επίκτητος μας θυμίζει: «Δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά οι κρίσεις μας γι’ αυτά». Όταν αλλάζουμε την κρίση μας για το τι αξίζουμε, αλλάζει και η ζωή που ανεχόμαστε.

Τελικά, κάθε ράγισμα δεν είναι τέλος, είναι δίοδος. Μέσα από αυτό περνά το φως της συνείδησης, της ωριμότητας και της ελευθερίας. Και τότε καταλαβαίνουμε, δεν χάσαμε ανθρώπους, καταστάσεις ή βεβαιότητες. Κερδίσαμε τον εαυτό μας.

Μιχάλης Γρηγορίου