Οι Καθαρές Σχέσεις και ο Θόρυβος του Περιττού

Ζητάμε πολλά από τη ζωή, μα συχνά ξεχνάμε το πιο απλό, τη διαύγεια. Σε έναν κόσμο γεμάτο μηνύματα, εικόνες και θόρυβο, η μεγαλύτερη πολυτέλεια είναι οι καθαρές σχέσεις, εκείνες που δεν χρειάζονται ερμηνεία, υποψία ή μετάφραση. Σχέσεις όπου η παρουσία έχει βάρος και η απουσία αφήνει ίχνος. Να έχουμε δίπλα μας ανθρώπους που, αν τους λείψουμε, θα μας ψάξουν. Όχι από συνήθεια, αλλά από ανάγκη καρδιάς.

Ο Αριστοτέλης, στα Ηθικά Νικομάχεια, μιλά για τη φιλία ως «μία ψυχή που κατοικεί σε δύο σώματα». Δεν εννοεί τη ρομαντική υπερβολή, αλλά την αμοιβαιότητα, το να θέλεις το καλό του άλλου για το καλό του ίδιου. Σε τέτοιες σχέσεις, η επιθυμία δεν χρειάζεται να αποδειχθεί, φαίνεται. Αν σε θέλουν στη ζωή τους, θα στο δείξουν. Όχι με μεγάλα λόγια, αλλά με σταθερές πράξεις. Η συνέπεια είναι η πιο ειλικρινής γλώσσα.

Η ειλικρίνεια, ωστόσο, δεν είναι πάντα άνετη. Αν τους ενοχλήσει κάτι, θα στο πουν. Όχι για να πληγώσουν, αλλά για να προστατεύσουν το κοινό έδαφος. Ο Σπινόζα πίστευε πως η αλήθεια έχει απελευθερωτική δύναμη, ότι η κατανόηση των αιτίων μειώνει τα πάθη που μας σκλαβώνουν. Έτσι και στις σχέσεις, η καθαρή κουβέντα δεν είναι επίθεση, είναι φροντίδα. Είναι η άρνηση της σιωπής που διαβρώνει.

Και όταν χαρείς, θα χαρούν. Αυτή η συγχρονία συναισθήματος, η χαρά που πολλαπλασιάζεται επειδή μοιράζεται, είναι σπάνια. Ο Επίκουρος έλεγε πως «από όλα όσα η σοφία προσφέρει για την ευτυχία της ζωής, το μεγαλύτερο είναι η φιλία». Όχι επειδή υπόσχεται αδιάκοπη ευχαρίστηση, αλλά επειδή μετατρέπει τη χαρά από ιδιωτικό γεγονός σε κοινό αγαθό. Η ζήλια, ο ανταγωνισμός, η σύγκριση, όλα αυτά δεν αντέχουν στο φως μιας τέτοιας συνύπαρξης.

Υπάρχουν, τέλος, άνθρωποι που σε κάνουν να γελάς. Το γέλιο δεν είναι φυγή από τη σοβαρότητα, είναι η πιο ώριμη μορφή της. Ο Νίτσε έγραφε πως «δεν θα μπορούσα να πιστέψω σε έναν Θεό που δεν ξέρει να χορεύει». Το γέλιο είναι ο χορός της καθημερινότητας, η ικανότητα να αντέχεις το βάρος του κόσμου χωρίς να σκληραίνεις. Στις καθαρές σχέσεις, το χιούμορ δεν υπονομεύει, ενώνει.

Σχέσεις καθαρές, λοιπόν. Όχι τέλειες, αλλά έντιμες. Με όρια που σέβονται, λόγια που ακούγονται, σιωπές που δεν τιμωρούν. Ο Μάρτιν Μπούμπερ μίλησε για τη σχέση «Εγώ–Εσύ», όπου ο άλλος δεν είναι μέσο, αλλά πρόσωπο. Εκεί, η συνάντηση δεν εξαντλείται στη χρησιμότητα, γίνεται παρουσία.

Όλα τα άλλα είναι απλώς θόρυβος. Οι σχέσεις που τρέφονται από υπονοούμενα, οι παρουσίες που εξαφανίζονται όταν δυσκολεύει το έδαφος, οι λέξεις που λέγονται για να εντυπωσιάσουν και όχι για να συνδεθούν. Θόρυβος που κουράζει, μπερδεύει, απομακρύνει από το ουσιώδες.

Η φιλοσοφία, στον πυρήνα της, δεν μας ζητά να ζήσουμε περισσότερο, αλλά να ζήσουμε καθαρότερα. Να επιλέξουμε ανθρώπους που, όταν λείπουμε, μας αναζητούν, που, όταν θέλουν, το δείχνουν, που, όταν πονάει, μιλούν, που, όταν χαίρεται η καρδιά μας, χαίρονται μαζί της. Όλα τα άλλα μπορούν να χαθούν χωρίς απώλεια. Γιατί η ζωή, όταν φωτίζεται από καθαρές σχέσεις, γίνεται λιγότερο θορυβώδης και περισσότερο αληθινή.

Μιχάλης Γρηγορίου