Η Ανθρώπινη Αξία ως Μαθηματική Αναλογία: Μια Φιλοσοφική Ανάλυση 

Η αναλογία του Τολστόι μεταφράζει την ανθρώπινη ύπαρξη σε μια μαθηματική σχέση, όπου η αξία του ατόμου εξαρτάται από τη δυναμική μεταξύ του «πραγματικού εαυτού» (αριθμητής) και της «ιδέας που έχει για τον εαυτό του» (παρονομαστής). 
«Ο άνθρωπος μοιάζει με κλάσμα όπου ο αριθμητής είναι ο πραγματικός εαυτός του
και ο παρονομαστής η ιδέα που έχει για τον εαυτό του.
Όσο μεγαλύτερος ο παρονομαστής, τόσο μικρότερη η αξία του κλάσματος.
Και όσο ο παρονομαστής διογκώνεται προς το άπειρο,
τόσο το κλάσμα τείνει προς το μηδέν.»

Αυτή η εικόνα δεν είναι απλώς μια ποιητική αλληγορία, αλλά μια πικρή παρατήρηση για την ανθρώπινη ψυχολογία και την κοινωνική συμπεριφορά.

Η Διπλή Φύση του Εαυτού 
Ο «πραγματικός εαυτός» αντιπροσωπεύει την αυθεντική ουσία του ατόμου: τις πράξεις, τις αξίες, τα ταλέντα και τα όρια του. Είναι ουσιαστικά αυτό που είναι. Αντίθετα, ο «παρονομαστής» συμβολίζει την αυτοαντίληψη, τις φιλοδοξίες, τις ψευδαισθήσεις, ή ακόμη και τις κοινωνικές προσδοκίες που διαμορφώνουν την εικόνα του εαυτού. Όταν κάποιος μεγαλώνει υπερβολικά τον παρονομαστή (δηλαδή, έχει μια διεστραμμένη ή μεγαλομανή αυτοαντίληψη), η αξία του κλάσματος μειώνεται.

Το Παράδοξο της Υπερβολικής Αυτογνωσίας 
Ο Τολστόι υποδηλώνει ότι όσο πιο μεγάλη είναι η αυταρέσκεια ή η εμμονή με το «εγώ», τόσο πιο ασήμαντη γίνεται η πραγματική αξία του ατόμου. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους:
– Αποξένωση από την πραγματικότητα: Όταν κάποιος πιστεύει ότι είναι ανώτερος από ό,τι πραγματικά είναι, χάνει επαφή με την αλήθεια και τις απλές ανθρώπινες αξίες.
– Απώλεια ταπεινοφροσύνης: Η ταπεινότητα, σύμφωνα με πολλές φιλοσοφικές και θρησκευτικές παραδόσεις, είναι θεμελιώδης για την ηθική ωρίμανση. Όταν ο παρονομαστής τείνει στο άπειρο, το κλάσμα εξαφανίζεται, όπως και η ηθική συμπόνια ή η αυτογνωσία.

Κοινωνικές και Ηθικές Προεκτάσεις 
Σε έναν κόσμο όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενθαρρύνουν τη δημιουργία εικονικών εαυτών (με διεσταλμένες selfie), η αναλογία του Τολστόι γίνεται ιδιαίτερα σχετική. Η επιθυμία για επιβεβαίωση, η σύγκριση με άλλους και η επιδίωξη ενός ανέφικτου ιδεώδους οδηγούν σε μια «μηδενική» αξία, όχι επειδή ο άνθρωπος δεν αξίζει, αλλά επειδή η αυτοπεποίθησή του βασίζεται σε ψευδαισθήσεις.

Η Λύση: Ισορροπία και Αυθεντικότητα 
Για να αποφύγουμε αυτή την κατάρρευση της αξίας, ο Τολστόι ίσως να προτείνει:
– Μείωση του παρονομαστή: Αποδοχή των αδυναμιών και ταυτοποίηση με τον πραγματικό εαυτό χωρίς υπερβολικές απαιτήσεις.
– Ενίσχυση του αριθμητή: Αναζήτηση πραγματικής ανάπτυξης μέσω ηθικής, δημιουργικότητας και σχέσεων.

Η μαθηματική εικόνα του Τολστόι είναι μια δριμεία κριτική στον ανθρώπινο εγωισμό και μια προτροπή για αυθεντικότητα. Υπενθυμίζει ότι η αληθινή αξία δεν μετριέται από τις φαντασιώσεις της μεγαλομανίας, αλλά από την ταπεινή αναγνώριση του ποιοι είμαστε πραγματικά και της συνεχούς προσπάθειας να γίνουμε καλύτεροι, όχι μέσα από ψεύτικες εικόνες, αλλά μέσα από πράξεις και αυτογνωσία.

«Γνῶθι σεαυτόν»,  η αρχαία ελληνική ρήση αποκτά νέο βάθος μέσα από αυτή την ανάγνωση.

Μιχάλης Γρηγορίου