Η ποίηση δεν είναι διακόσμηση, αλλά ζωτική ανάγκη, μας θυμίζει ο Γιώργος Σεφέρης

«Τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση.

Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα – και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε;»

Ο στίχος του Γιώργου Σεφέρη, «Τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση», αποτελεί μια βαθιά και διαχρονική παρατήρηση για τη σχέση ανθρώπου και ποίησης στην εποχή μας. Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από την αβεβαιότητα, την κρίση και την υπερπληροφόρηση, η ποίηση εμφανίζεται όχι μόνο ως καλλιτεχνική έκφραση, αλλά ως αναγκαίο εργαλείο επιβίωσης και νοηματοδότησης.

Ο Σεφέρης αναφέρεται στον σύγχρονο κόσμο ως έναν χώρο «τυραννισμένο» από το φόβο και την ανησυχία. Σήμερα, αυτή η παρατήρηση φαίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ: η πανδημία, οι πολιτικές και οικονομικές κρίσεις, ο κλιματικός ανησυχία και η ταχύτητα της τεχνολογικής εξέλιξης δημιουργούν ένα αίσθημα κατακερματισμού και αλλοτρίωσης. Ο άνθρωπος, παγιδευμένος σε ένα σύστημα που τον κάνει να νιώθει μικρός και αδύναμος, αναζητά μια φωνή που να του επιστρέφει την ανθρωπιά του.

Ο Σεφέρης συγκρίνει την ποίηση με την «ανθρώπινη ανάσα», υπογραμμίζοντας ότι χωρίς αυτήν, η ύπαρξη μας γίνεται πιο φτωχή, στεγνή, σχεδόν αδύνατη. Η ποίηση δεν είναι πολυτέλεια· είναι βασικό στοιχείο της ζωής, όπως η αναπνοή. Μέσα της, βρίσκουμε:

Ελευθερία: Ενώ η καθημερινότητα μας περιορίζεται από κοινωνικούς και πολιτικούς κανόνες, η ποίηση διασπάει τα σύνορα και προσφέρει χώρο για την απεριόριστη φαντασία.

Συναισθηματική θεραπεία: Η γλώσσα των ποιημάτων μπορεί να εκφράσει πόνους και ευτυχίες που η λογική γλώσσα δυσκολεύεται να περιγράψει.

Σύνδεση με τον κόσμο: Η ποίηση θυμίζει ότι είμαστε μέρος μιας ευρύτερης ανθρώπινης εμπειρίας, πέρα από τις μεμονωμένες αγωνίες μας.

Στην εποχή των social media και της επιφανειακής επικοινωνίας, η ποίηση προσφέρει βάθος και σιωπή. Δεν είναι τυχαίο ότι σε περιόδους κρίσεων (π.χ. οικονομικές καταρρεύσεις, πολέμους, πανδημίες), η ποίηση αναβιώνει: λειτουργεί ως ανάσα ανακούφισης και ως όπλο αντίστασης. Παραδείγματα:

Πολιτική αντίσταση: Πολλοί ποιητές (όπως ο Ελύτης) χρησιμοποίησαν τα λόγια τους για να αντισταθούν σε καταπιεστικά καθεστώτα.

Προσωπική ανάκαμψη: Άνθρωποι στρέφονται σε ποιήματα για να βρουν παρηγοριά στη θλίψη ή έμπνευση στη δημιουργία.

Ο Σεφέρης ρωτά: «Και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε;». Μια κοινωνία χωρίς ποίηση θα ήταν σαν ένα σώμα χωρίς οξυγόνο: θα επιβίωνε, αλλά θα ζούσε με μειωμένη ζωτικότητα και συνείδηση. Χωρίς ποίηση, θα χάναμε:

Την ικανότητα να ονειρευόμαστε πέρα από την πραγματικότητα.

Τη γλώσσα της καρδιάς, που ενώνει ανθρώπους πέρα από διαφορές.

Τη δύναμη να μετασχηματίζουμε τον πόνο σε κάτι ουσιαστικό.

Σε έναν κόσμο που τείνει να μας φυλακίσει στον φόβο και την ατομική μας μοναξιά, η ποίηση είναι η φωνή που μας ενώνει, μας ελευθερώνει και μας θυμίζει ότι η ανθρώπινη πνοή είναι πάντα δυναμική. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται, η ποίηση θα παραμένει αναγκαία, γιατί, όπως έγραψε κι ο Πάμπλο Νερούδα: «Η ποίηση είναι η χειρονομία της ανθρώπινης ψυχής».

Μιχάλης Γρηγορίου