Όταν το Εγώ Ανεβαίνει, η Ψυχή Κινδυνεύει

Η πορεία της ζωής είναι μια συνεχής ανάβαση. Οι στόχοι, οι κατακτήσεις, η αναγνώριση και η πρόοδος συνθέτουν τις σκάλες που ανεβαίνουμε. Ωστόσο, σε αυτή την ανοδική πορεία κρύβεται και ένας κίνδυνος: η παραμόρφωση της ψυχής μέσα από την αλαζονεία. Δεν είναι η ίδια η άνοδος που βλάπτει τον άνθρωπο, αλλά η λήθη του ποιος ήταν πριν από αυτήν.

«Η μεγαλύτερη σοφία είναι να μην ξεχνάς την αφετηρία σου.»

Η παγίδα της αλαζονείας

Η αλαζονεία γεννιέται όταν ξεχνάμε τις ρίζες μας. Όταν παύουμε να χαιρετάμε εκείνους που συναντήσαμε στην πορεία. Όταν αντιμετωπίζουμε τους άλλους όχι ως συνταξιδιώτες αλλά ως διακοσμητικό φόντο στη δική μας ανάβαση. Έτσι, η επιτυχία μετατρέπεται σε υπεροψία και η προσωπική πρόοδος χάνει το αληθινό της νόημα.

«Η υπεροψία είναι η μάσκα της αδυναμίας.» — Σαίξπηρ

Η ναρκισσιστική διολίσθηση

Ο Heinz Kohut μίλησε για τη ναρκισσιστική διολίσθηση: μια αργή μετατόπιση του Εγώ από το «είμαι» στο «φαίνομαι». Όταν το άτομο δεν έχει βιώσει επαρκές καθρέφτισμα και αναγνώριση στην παιδική ηλικία, αναπτύσσει ένα εύθραυστο Εγώ, που εξαρτάται διαρκώς από την επιβεβαίωση των άλλων. Ο Otto Kernberg συμπλήρωσε ότι όσο περισσότερο στηρίζεται κάποιος στην υπεροψία για να καλύψει εσωτερικά κενά, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από τις πραγματικές του ανάγκες και σχέσεις.

«Όσο περισσότερο κάποιος διψά για θαυμασμό, τόσο λιγότερο αντέχει τον εαυτό του.»

Η πτώση ως αναγκαστική κάθαρση

Η ζωή έχει τον τρόπο της να υπενθυμίζει τα όρια. Όσο πιο πολύ φουσκώνει το Εγώ, τόσο πιο εκκωφαντική γίνεται η στιγμή της πτώσης. Η κατάρρευση αυτή, όπως έδειξε η Karen Horney, σηματοδοτεί το ράγισμα του ιδανικού Εγώ, εκείνης της φαντασιακής εικόνας ανωτερότητας που υποκαθιστά τον αληθινό εαυτό. Η πτώση, λοιπόν, δεν είναι τιμωρία αλλά επιστροφή στην αλήθεια. Μια ευκαιρία για τον άνθρωπο να ξανασυναντήσει την ευαλωτότητα και την αυθεντικότητά του.

«Η ύβρις γεννά την νέμεση.» — Αρχαία ελληνική σοφία

Η επιστροφή στην ανθρώπινη διάσταση

Όταν βρεθούμε «κάτω», ξαναβλέπουμε τους ανθρώπους που κάποτε υποτιμήσαμε. Τους φίλους, τους συνεργάτες, τους συγγενείς. Και τότε κατανοούμε πως η πραγματική δύναμη δεν είναι να υπερβαίνουμε τους άλλους, αλλά να τους θυμόμαστε και να τους τιμούμε. Αν μέσα μας υπάρχει ακόμη ένας αυθεντικός πυρήνας, τότε η πτώση δεν μας διαλύει· μας αναγεννά.

«Δεν μετριέται το ύψος του ανθρώπου από το πόσο ψηλά στέκεται, αλλά από το πόσο βαθιά ριζώνει.»

Η ψυχή δεν υψώνεται όταν ανεβαίνει πιο ψηλά από τους άλλους, αλλά όταν μπορεί να σταθεί δίπλα τους με ενσυναίσθηση και ταπεινότητα. Η άνοδος χωρίς μνήμη και χωρίς σεβασμό οδηγεί στην αλαζονεία και, τελικά, στην πτώση. Αντίθετα, η άνοδος με αξιοπρέπεια και αλήθεια δεν φοβάται την κάθοδο. Γιατί ό,τι ανεβαίνει με ταπεινότητα, όταν κατέβει, δεν πέφτει, προσγειώνεται.

«Τα μεγάλα ύψη δεν φοβούνται την πτώση, όταν έχουν θεμέλια στην αλήθεια.»

Μιχάλης Γρηγορίου