Οι Συνήθειες ως Πυξίδα της Μοίρας

Δεν είναι το ταλέντο, ούτε η τύχη, ούτε οι περιστάσεις που καθορίζουν τη ζωή ενός ανθρώπου, είναι οι μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις της καθημερινότητας, αυτές που σιωπηλά χτίζουν ή καταστρέφουν το μέλλον.

Οι συνήθειες είναι το αόρατο χέρι που καθοδηγεί τον χαρακτήρα. Ο Αριστοτέλης, στο «Ηθικά Νικομάχεια», σημειώνει: «Εἴ τις πράττει τὰ δίκαια, γίνεται δίκαιος, εἴ τις πράττει τὰ ἀνδρεῖα, γίνεται ἀνδρεῖος». Δεν γεννιόμαστε ενάρετοι ή φαύλοι, γινόμαστε μέσα από τις πράξεις που επαναλαμβάνουμε. Οι πράξεις γεννούν συνήθειες, οι συνήθειες σχηματίζουν τον χαρακτήρα, και ο χαρακτήρας καθορίζει τη μοίρα.

Ο Μάρκος Αυρήλιος, στα «Εις Εαυτόν», προτρέπει: «Η ψυχή βάφεται με το χρώμα των σκέψεών της.» Και αν οι σκέψεις είναι οι σπόροι, τότε οι συνήθειες είναι ο κήπος που φυτρώνει από αυτές. Μια καλή συνήθεια, όσο μικρή κι αν φαίνεται, λειτουργεί σαν σταθερή ρίζα που κρατά τον άνθρωπο όρθιο στους ανέμους της τύχης. Αντίθετα, μια κακή συνήθεια είναι σαν σκουλήκι μέσα στον κορμό, δεν φαίνεται, μα σταδιακά αποδυναμώνει την ύπαρξη.

Οι μεγάλοι στοχαστές πάντοτε διέκριναν τη δύναμη του επαναλαμβανόμενου. Ο Ραλφ Ουάλντο Έμερσον έγραφε: «Αυτό που κάνουμε επανειλημμένα, αυτό είμαστε. Η αριστεία, λοιπόν, δεν είναι πράξη αλλά συνήθεια.» Ο άνθρωπος δεν γίνεται σπουδαίος από μια πράξη, αλλά από τη συνέπεια με την οποία βαδίζει προς το ιδανικό του. Η αληθινή επιτυχία δεν είναι μια έκρηξη, αλλά μια αργή, σταθερή καύση.

Οι κακές συνήθειες, αντίθετα, μοιάζουν με μια ξεκλείδωτη πόρτα προς την αποτυχία, όπως σημείωσε ο Mandino. Δεν χρειάζεται κάποιος να την ανοίξει με πρόθεση, αρκεί να την αφήσει μισάνοιχτη. Η αμέλεια, η αναβλητικότητα, η υποχώρηση στα πάθη και στις εύκολες απολαύσεις είναι μικρές παραχωρήσεις που, μέρα με τη μέρα, χαράζουν πορεία προς τη μετριότητα.

Όπως έλεγε ο Σενέκας: «Κανένας άνεμος δεν είναι ευνοϊκός για εκείνον που δεν ξέρει πού πηγαίνει.» Οι συνήθειες είναι το πηδάλιο της ζωής, αν τις αφήσουμε στην τύχη, τότε και η ζωή μας θα παρασυρθεί από τα ρεύματα των περιστάσεων. Αν, όμως, τις διαμορφώσουμε συνειδητά, τότε κάθε ημέρα γίνεται βήμα προς την ελευθερία και την πληρότητα.

Στην ουσία, η επιτυχία δεν είναι κάτι που κατακτάται, είναι κάτι που καλλιεργείται. Κάθε πρωινό ξύπνημα, κάθε στιγμή αυτοπειθαρχίας, κάθε απόφαση να πράξουμε το σωστό αντί του εύκολου, είναι μια μικρή νίκη. Και αυτές οι μικρές νίκες, συσσωρευμένες, σχηματίζουν έναν αληθινό θρίαμβο.

Ο άνθρωπος είναι το άθροισμα των συνηθειών του. Αν θέλουμε να αλλάξουμε τη μοίρα μας, δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε τα άστρα, αλλά τον καθρέφτη της καθημερινότητάς μας. Εκεί, μέσα στις απλές πράξεις -πώς μιλάμε, πώς εργαζόμαστε, πώς αγαπάμε- καθρεφτίζεται όλη η ηθική και πνευματική μας πορεία.

Διότι, όπως θα έλεγε κι ο Mandino, η επιτυχία δεν είναι θαύμα, είναι συνήθεια. Και η αποτυχία δεν είναι μοίρα, είναι επίσης συνήθεια.

Μιχάλης Γρηγορίου