Η Τέχνη της Εσωτερικής Διάκρισης και το Ταξίδι προς την Αυτογνωσία

Η ανθρώπινη ύπαρξη κινείται διαρκώς ανάμεσα σε δύο πόλους, την ανάγκη για σύνδεση και την ανάγκη για προστασία. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι συχνά εμφανίζονται μέσα από ρόλους, μάσκες και προσωπεία που διαμορφώνονται από κοινωνικές επιταγές, φόβους, ανάγκες ή φιλοδοξίες. Η ρήση «δώσε αγάπη σε όλους αλλά να είσαι επιλεκτικός με εκείνους που επιτρέπεις στον εσωτερικό σου κύκλο» λειτουργεί όχι ως εντολή απόστασης, αλλά ως κάλεσμα σοφίας.

Ο Σωκράτης έλεγε πως «η ανεξέταστη ζωή δεν αξίζει να βιώνεται», υπογραμμίζοντας πως η αναζήτηση της αλήθειας ξεκινά από την εσωτερική έρευνα. Αν αυτό ισχύει για τον εαυτό μας, τότε ισχύει, σε διαφορετική βαθμίδα, και για τους άλλους. Η διάκριση δεν είναι πράξη απόρριψης, είναι πράξη αυτοσεβασμού.

Ο κόσμος των ανθρώπων είναι ένα πεδίο συνεχών ανταλλαγών, συμβολισμών και αλληλεπιδράσεων. Πολλοί άνθρωποι φορούν μάσκες για να προσαρμοστούν ή να προστατευθούν. Ο Νίτσε παρατηρούσε ότι «κάθε βαθύ πνεύμα χρειάζεται μια μάσκα», υποδηλώνοντας πως η ταυτότητα είναι συχνά στρώσεις νοημάτων, εμπειριών και ψευδαισθήσεων. Το να αναγνωρίζουμε τις μάσκες δεν σημαίνει να κρίνουμε, αλλά να βλέπουμε και το να βλέπουμε απαιτεί εσωτερική καθαρότητα.

Η «αποκάλυψη» των άλλων δεν γίνεται μέσω καχυποψίας αλλά μέσω κατανόησης. Η αποδοχή της πολυπλοκότητας της ανθρώπινης φύσης μάς οδηγεί στο να επιλέγουμε με σοφία τους ανθρώπους που επιτρέπουμε να πλησιάσουν τον πυρήνα μας. Όπως σημείωσε ο Επίκτητος: «Δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά οι γνώμες μας γι’ αυτά». Με άλλα λόγια, η αντίληψή μας διαμορφώνει την πραγματικότητά μας, η εσωτερική μας στάση καθορίζει τη διαύγεια της κρίσης μας.

Η αυταπάτη συχνά θολώνει την κρίση. Όταν δεν γνωρίζουμε τον εαυτό μας, δεν έχουμε κριτήρια να «διαβάζουμε» τους άλλους. Το «γνώθι σαυτόν» των Δελφών δεν ήταν απλώς ηθικό μήνυμα, ήταν μέθοδος επιβίωσης και ευημερίας. Η αυτογνωσία δρα σαν εσωτερικός φάρος που φωτίζει τις προθέσεις μας, τις επιθυμίες μας και τις πληγές μας. Και μόνο όταν αναγνωρίζουμε τις δικές μας μάσκες είμαστε ικανοί να αναγνωρίζουμε με συμπόνια, και όχι με καχυποψία, τις μάσκες των άλλων.

Η σύνδεση με τις «δημιουργικές δυνάμεις του σύμπαντος» δεν είναι ποιητική υπερβολή. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος είναι μέρος ενός μεγαλύτερου ρυθμού, μιας κοσμικής αρμονίας. Ο Μάρκος Αυρήλιος σημείωνε πως «όλα είναι αλληλένδετα, και η ζωή είναι ύφανση από συνεχή σχέση». Όταν η εσωτερική μας κατάσταση βρίσκεται σε ισορροπία, ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τους άλλους γίνεται πιο καθαρός, πιο ήρεμος, πιο αληθινός.

Έτσι, η εσωτερική διάκριση δεν είναι άρνηση της αγάπης, είναι διαφοροποίηση των επιπέδων στα οποία η αγάπη εκφράζεται. Μπορούμε να αγαπούμε την ανθρωπότητα, αλλά να εμπιστευόμαστε βαθιά μόνο λίγους. Μπορούμε να δείχνουμε καλοσύνη σε όλους, αλλά να επιτρέπουμε σε ελάχιστους να αγγίζουν το κέντρο της ύπαρξής μας.

Η σοφία αυτή δεν οδηγεί στη μοναξιά, οδηγεί στην αυθεντική συνάντηση. Η αποδοχή του κόσμου όπως είναι, η ενσυναίσθηση προς τους ανθρώπους όπως είναι, και η προστασία του εσωτερικού χώρου μας, συνθέτουν το μονοπάτι μιας πιο πλήρους και φωτισμένης ζωής.

Και ίσως τότε να βλέπουμε πραγματικά «πέρα από την επιφάνεια».
Ίσως τότε να μπορούμε να ζούμε με αληθινή παρουσία, αλήθεια και εσωτερική γαλήνη, μαζί με εκείνους που πραγματικά αντηχούν με τον δικό μας εσωτερικό κόσμο.

Μιχάλης Γρηγορίου