Η Ήρεμη Τέχνη της Σοφίας

Η σοφία ενός ανθρώπου δεν κατοικεί σε μεγάλες θεωρίες ούτε σε περίτεχνους λόγους, εκφράζεται κυρίως μέσα από τη συμπεριφορά του, από εκείνες τις λεπτές, σχεδόν αθέατες κινήσεις της ψυχής που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με τον κόσμο. Ο Επίκτητος έλεγε πως «ο άνθρωπος δεν είναι αυτά που λέει, αλλά αυτά που πράττει». Και πράγματι, η σοφή συμπεριφορά είναι μια καθημερινή, αθόρυβη άσκηση αρετής.

Στους λεπτούς τρόπους ενός ανθρώπου αποκαλύπτεται ο εσωτερικός του πολιτισμός. Η καλοσύνη δεν χρειάζεται επίδειξη αρκεί ένα βλέμμα κατανόησης, μια ευγενική κίνηση, ένας λόγος που δεν πληγώνει. Ο Καζαντζάκης σημείωνε πως «η ευγένεια είναι δύναμη», και αυτή η δύναμη γεννιέται όταν ο άνθρωπος επιτρέπει στον εαυτό του να δει τον άλλον ως ισότιμο, ως πολύτιμο, ως φορέα δικής του αλήθειας και ονείρων.

Να σέβεσαι τον συνάνθρωπό σου σημαίνει να του αναγνωρίζεις τον χώρο να υπάρξει. Να μην τον πνίγεις με τις δικές σου επιθυμίες, αλλά να καλλιεργείς τον χώρο όπου τα θέλω του μπορούν να μεγαλώσουν. Ο Καρλ Ρότζερς, ο μεγάλος ανθρωπιστής ψυχοθεραπευτής, έλεγε πως «το πιο βασικό δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε ο ένας στον άλλον είναι ο χώρος να γίνει ο εαυτός του». Η σοφία, λοιπόν, δεν βρίσκεται στον έλεγχο, αλλά στην απελευθέρωση.

Να παροτρύνεις τον άλλον να διεκδικεί τα όνειρά του είναι πράξη μεγαλοσύνης. Και να είσαι δίπλα του όταν το χρειαστεί, όχι με τρόπο καταπιεστικό, αλλά με τρόπο στηρικτικό, ζεστό, ανθρώπινο. Ο Κίρκεγκωρ έγραφε: «Η βοήθεια δεν είναι να ανυψώνεις τον άλλον πάνω από το κεφάλι σου, αλλά να βαδίζεις μαζί του μέχρι να βρει τη δύναμή του».

Η σοφία ενός ανθρώπου εκδηλώνεται και στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τον χρόνο του. Ο χρόνος είναι το πολυτιμότερο αγαθό μας, όταν τον προσφέρεις με προθυμία σε όσους τον έχουν ανάγκη, τον μετατρέπεις σε πράξη αγάπης. Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζεται εσωτερική τάξη και απλότητα. Ο Θορώ υπογράμμιζε ότι «η απλότητα είναι το κλειδί της ευφυΐας». Μέσα από την απλότητα ο άνθρωπος ξεκαθαρίζει προτεραιότητες, απομακρύνει τον θόρυβο και δημιουργεί χώρο για ό,τι και όποιον αξίζει.

Η σοφία, τελικά, είναι περισσότερο τρόπος ύπαρξης παρά γνώσης. Είναι η ήρεμη δύναμη της κατανόησης, η λεπτότητα της συμπόνιας, η τέχνη του να κρατάς την καρδιά σου ανοικτή χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου. Είναι η ικανότητα να μοιράζεσαι τον χρόνο και τον χώρο σου με γενναιοδωρία. Είναι οι μικρές πράξεις που, όπως έλεγε ο Μάρκος Αυρήλιος, «κατασκευάζουν έναν καλύτερο κόσμο πολύ πιο αποτελεσματικά από τις μεγάλες προθέσεις».

Και ίσως εκεί, σε αυτές τις απλές αλλά βαθιές πράξεις, βρίσκεται η αληθινή σοφία, στο να είμαστε όμορφα παρόντες.

Μιχάλης Γρηγορίου