Η Γοητεία του Παλιού και η Σοφία του Χρόνου

Υπάρχει μια ιδιαίτερη δύναμη σε καθετί παλιό, μια αδιόρατη μαγεία που δεν μπορεί να μετρηθεί ούτε να αντικατασταθεί. Το παλιό κουβαλά πάνω του την πατίνα του χρόνου, ένα ίχνος εμπειρίας που δεν είναι φθορά, αλλά μαρτυρία. Όπως έλεγε ο Αριστοτέλης, «ο χρόνος είναι ο αριθμός της κινήσεως κατά το πριν και το μετά» και μέσα σε αυτό το πριν και το μετά κρύβεται η αξία των πραγμάτων που άντεξαν.

Αγαπώ τους παλιούς φίλους, όχι επειδή απλώς υπήρξαν, αλλά επειδή επιβίωσαν. Η φιλία που δοκιμάστηκε, που γνώρισε σιωπές, αποστάσεις, επανασυνδέσεις, γίνεται σαν παλιό ύφασμα, πιο απαλό, πιο ζεστό, πιο οικείο. Ο Ραλφ Γουάλντο Έμερσον σημείωνε ότι «ένας φίλος είναι κάποιος με τον οποίο μπορείς να είσαι ο εαυτός σου» και αυτή η άνεση, η εσωτερική γαλήνη, αποκτάται μόνο με τον χρόνο.

Αγαπώ τους παλιούς καιρούς, όχι από νοσταλγία για κάτι τέλειο, αλλά από ευγνωμοσύνη για ό,τι άφησαν. Οι εποχές που πέρασαν δεν είναι χαμένες, είναι στρώματα εμπειριών που μας στηρίζουν σήμερα. Ο Μονταίνιγιος γράφει: «Δεν μετανιώνω για τίποτα, γιατί και οι ατέλειές μου με έκαναν αυτό που είμαι». Έτσι και οι παλιοί καιροί, μας διαμόρφωσαν, μας προίκισαν με μνήμες που λειτουργούν σαν εσωτερικά σημεία αναφοράς.

Αγαπώ τους παλιούς τρόπους, εκείνη την ευγένεια που δεν ήταν επιτήδευση αλλά τρόπος ύπαρξης. Στους «παλιούς καλούς τρόπους» δεν βρίσκουμε απλώς κανόνες, αλλά μια στάση ζωής, σεβασμό, υπομονή, μέτρο, ακρόαση. Ο Κικέρων έλεγε πως «η ευγένεια είναι αρετή που ξεπερνά τον χρόνο» και πράγματι, η ευγένεια αυτή μοιάζει σήμερα όχι παρωχημένη, αλλά πολύτιμη σαν έργο τέχνης.

Αγαπώ τα παλιά βιβλία και τους πίνακες που έχουν μιλήσει σε μάτια και χέρια πριν από τα δικά μου. Ο Μαρσέλ Προυστ παρατηρούσε ότι «ο αληθινός παράδεισος είναι ο παράδεισος που έχουμε ήδη χάσει», ίσως γι’ αυτό τα παλιά έργα μας αγγίζουν τόσο βαθιά. Φέρουν μέσα τους έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια, αλλά κατά έναν μυστηριώδη τρόπο ζει μέσω της ομορφιάς που άφησε πίσω.

Και αγαπώ το παλιό κρασί, όχι μόνο ως γεύση, αλλά ως σύμβολο. Χρειάζεται χρόνο για να ωριμάσει, υπομονή για να εξελιχθεί, σιωπή για να αποκαλύψει το άρωμά του. Είναι η υλική έκφραση μιας πνευματικής αλήθειας, ότι ό,τι αξίζει, δεν βιάζεται. Όπως έγραφε ο Λαο Τσε, «η φύση δεν βιάζεται, κι όμως όλα ολοκληρώνονται».

Στην ουσία, η αγάπη για το παλιό είναι αγάπη για το βάθος. Για ό,τι δεν είναι επιφανειακό, στιγμιαίο, εύθραυστο. Το παλιό μας υπενθυμίζει πως ο χρόνος δεν είναι εχθρός, αλλά καλλιτέχνης. Πως η αξία δεν βρίσκεται στην ταχύτητα αλλά στη διάρκειά της. Πως ό,τι ωριμάζει, κάτι έχει να πει.

Και ίσως αυτός να είναι ο πιο ήρεμος, ο πιο ανθρώπινος στοχασμός, ότι, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει ακατάπαυστα, η παλαιότητα δεν είναι απώλεια, είναι κληρονομιά. Είναι οι ρίζες από τις οποίες τροφοδοτούμαστε για να συνεχίσουμε. Είναι ο τρόπος του χρόνου να μας διδάσκει ότι η ομορφιά, όπως και η σοφία, δεν γεννιούνται, καλλιεργούνται.

Μιχάλης Γρηγορίου