Η Τέχνη του να Αφήνεις. Μια Φιλοσοφική Προσέγγιση στην Ελευθερία της Επιλογής
Υπάρχουν στιγμές στη ζωή όπου η εσωτερική μας φωνή μάς ψιθυρίζει πως κάτι πρέπει να αλλάξει, ότι έχει φτάσει η ώρα να αφήσουμε πίσω ό,τι δεν μας προσφέρει χαρά, νόημα ή εξέλιξη. Η διαδικασία αυτή δεν είναι απλώς μια πράξη απόρριψης, αλλά μια βαθιά φιλοσοφική στάση ζωής που αναγνωρίζει την αέναη ροή των πραγμάτων. Όπως έγραψε ο Ηράκλειτος, «τα πάντα ρει», και μέσα σε αυτή τη συνεχή κίνηση καλούμαστε να επιλέξουμε αν θα μείνουμε αγκυλωμένοι ή αν θα αφεθούμε στη φυσική σοφία της αλλαγής.
Η επιλογή αποτελεί ίσως το πιο ισχυρό προνόμιο του ανθρώπου. Μπορούμε να μείνουμε εκεί όπου βρισκόμαστε, να αποχωρήσουμε από ό,τι μας βαραίνει, ή να αλλάξουμε τα πάντα από την αρχή. Ο Βίκτορ Φρανκλ, στοχαστής που γνώρισε τα άκρα της ανθρώπινης αντοχής, μας υπενθυμίζει: «Η τελευταία ανθρώπινη ελευθερία είναι η επιλογή της στάσης μας απέναντι σε οποιαδήποτε συνθήκη». Και πράγματι, αυτή η ελευθερία παραμένει πάντα διαθέσιμη, ακόμη κι όταν όλα φαίνονται δεσμευμένα.
Ωστόσο, η δυσκολία δεν βρίσκεται στις επιλογές αυτές καθ’ εαυτές, αλλά στην προσκόλληση. Προσκολλούμαστε στους ανθρώπους, στα αντικείμενα, στις συνήθειες και στις συνθήκες μας, σαν να είναι σταθερά. Και όμως, τίποτα δεν μένει ίδιο. Ο Βουδισμός το ονομάζει «αναπόφευκτη παροδικότητα». Ο Μάρκος Αυρήλιος το αποτυπώνει απλά: «Όλα τα πράγματα είναι εφήμερα, να τα παρατηρείς σαν να τα έχεις ήδη χάσει». Η αποδοχή της προσωρινότητας δεν μας οδηγεί στη θλίψη, αλλά στην ελευθερία. Μας επιτρέπει να δούμε τι αξίζει πραγματικά και τι απλώς καταλαμβάνει χώρο μέσα μας.
Το να αφήνεις κάτι να φύγει δεν είναι φυγή, αλλά πράξη σοφίας. Είναι το να αναγνωρίζεις πως ορισμένα πράγματα έπαιξαν τον ρόλο τους και τώρα πρέπει να ακολουθήσουν τη δική τους πορεία. Όπως υποστηρίζει ο Καρλ Γιουνγκ, «μέχρι να κάνεις το ασυνείδητο συνειδητό, θα καθορίζει τη ζωή σου και θα το αποκαλείς μοίρα». Το να αφήνουμε λοιπόν δεν σημαίνει να αρνούμαστε το παρελθόν, αλλά να φωτίζουμε το σήμερα.
Στο ταξίδι αυτό, είναι σημαντικό να μην κρύβουμε συναισθήματα πίσω από μάσκες, θυμό, ενοχές, τύψεις για όσα δεν προλάβαμε ή δεν τολμήσαμε. Η αποδοχή όλων αυτών είναι πράξη άσκησης στην αλήθεια. Ο Νίτσε μάς ενθαρρύνει να αγκαλιάσουμε τη ζωή με όλες της τις όψεις: «Γίνε αυτό που είσαι». Για να γίνεις όμως αυτό που είσαι, πρέπει πρώτα να αφήσεις ό,τι δεν είσαι.
Υπάρχει μια βαθιά σοφία στην ιδέα ότι όλα συμβαίνουν σύμφωνα με ένα σχέδιο, ίσως όχι το δικό μας, αλλά ένα ευρύτερο, οργανικό σχέδιο της ζωής. Η αποδοχή αυτής της ιδέας δεν είναι μοιρολατρία, αλλά εμπιστοσύνη. Είναι η κατανόηση πως κάθε αλλαγή, όσο επώδυνη ή ξαφνική κι αν είναι, έρχεται για να μας μετακινήσει στο σωστό μονοπάτι. «Ό,τι έρχεται, είναι σωστό», έγραφε ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε, υπενθυμίζοντάς μας πως η πραγματικότητα έχει συχνά μια σοφία που ξεπερνά τη δική μας συνειδητή βούληση.
Και έτσι, η ζωή μάς καλεί στο πιο δύσκολο και ταυτόχρονα πιο απλό μάθημα, να ζούμε στο τώρα. Να εμπιστευόμαστε τη στιγμή, γιατί αυτή είναι όλη η αλήθεια που έχουμε. Όπως έλεγε ο Επίκτητος, «δεν μας ταράζουν τα πράγματα, αλλά οι απόψεις μας για τα πράγματα». Η ανησυχία είτε για ένα μέλλον που ίσως δεν έρθει ποτέ είτε για ένα παρελθόν που δεν αλλάζει, μας κλέβει το παρόν.
Το να ζεις τώρα σημαίνει να δίνεις χώρο στην ύπαρξη. Να επιτρέπεις στη ζωή να ξεδιπλώνεται χωρίς άσκοπες αντιστάσεις. Σημαίνει να αποδέχεσαι ότι, αν είναι να συμβεί κάτι, θα συμβεί, και αν δεν είναι, δεν υπάρχει λόγος να ανησυχείς.
Η σοφία αυτή δεν είναι άρνηση της πραγματικότητας, αλλά μια εσωτερική πρόσκληση, να εμπιστευτείς ότι η ζωή γνωρίζει τον δρόμο και ότι η δική σου δουλειά είναι να τον περπατήσεις με επίγνωση, καθαρότητα και ελευθερία.
Σε αυτό το μονοπάτι, κάθε τι που αφήνεις, κάνει χώρο για κάτι νέο.
Και κάθε τι που έρχεται, σε οδηγεί πιο βαθιά στον αληθινό σου εαυτό.
Μιχάλης Γρηγορίου
