Αυτογνωσία. Το Μυστικό της Αληθινής Αλλαγής

Υπάρχει μια αλήθεια απλή και ταυτόχρονα βαθιά απαιτητική.
Κανένα εξωτερικό γεγονός δεν αλλάζει αληθινά τη ζωή μας, αν δεν αλλάξουμε πρώτα μέσα μας.

Μπορούμε να αλλάξουμε τόπο, ανθρώπους, εργασία, συνθήκες. Μπορούμε να φύγουμε, να ξαναρχίσουμε, να χτίσουμε από την αρχή. Αν όμως ο τρόπος που σκεφτόμαστε, που φοβόμαστε, που αγαπάμε, που αποφεύγουμε, που θυμώνουμε παραμένει ίδιος, τότε θα αναπαράγουμε τα ίδια μοτίβα σε καινούργια σκηνικά. Η ιστορία θα αλλάζει πρόσωπα, όχι όμως και περιεχόμενο.

Η αυτογνωσία είναι το σημείο όπου αυτή η αλήθεια παύει να είναι θεωρία και γίνεται εμπειρία. Είναι η στιγμή που παύουμε να ρίχνουμε το βάρος της ζωής μας αποκλειστικά «εκεί έξω» και αρχίζουμε να κοιτάμε «εδώ μέσα».

Και αυτό δεν είναι εύκολο. Γιατί το «μέσα» δεν έχει μόνο φως. Έχει και σκιές. Έχει φόβους που δεν θέλουμε να παραδεχτούμε. Έχει ανάγκες που μας ντροπιάζουν. Έχει πληγές που προσπαθούμε να ξεχάσουμε. Έχει άμυνες που χτίσαμε για να επιβιώσουμε.

Η αυτογνωσία δεν είναι επίθεση στον εαυτό. Δεν είναι αυτοκατηγορία. Δεν είναι μια διαρκής εσωτερική δίκη. Είναι παρατήρηση χωρίς ενοχή. Είναι το να στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας με ειλικρίνεια, αλλά και με καλοσύνη.

Το πρώτο μεγάλο βήμα της αυτογνωσίας είναι να αναγνωρίσουμε τους αυτοματισμούς μας. Εκείνες τις αντιδράσεις που εμφανίζονται πριν προλάβουμε να σκεφτούμε. Εκεί όπου κάτι μέσα μας πληγώνεται, φοβάται, θυμώνει, κλείνεται ή επιτίθεται.

Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά, θα δούμε πως πολλά από αυτά τα μοτίβα γεννήθηκαν πολύ νωρίς. Σε παιδικές ηλικίες. Σε στιγμές που νιώσαμε απόρριψη, αδικία, μοναξιά, φόβο. Εκεί αρχίσαμε να χτίζουμε τρόπους άμυνας, να σκληραίνουμε, να υπακούμε, να αποσύρομαστε, να ελέγχουμε, να εξαρτόμαστε.

Και αυτοί οι τρόποι, που τότε μας προστάτευαν, σήμερα συχνά μας περιορίζουν.

Η αυτογνωσία είναι η στιγμή που καταλαβαίνουμε ότι δεν είμαστε πλέον παιδιά που χρειάζονται αυτές τις άμυνες για να επιβιώσουν. Είμαστε ενήλικες που μπορούν να επιλέξουν διαφορετικά. Όχι επειδή ο πόνος εξαφανίστηκε, αλλά επειδή τώρα μπορούμε να τον φροντίσουμε αλλιώς.

Ένα δεύτερο βαθύ επίπεδο αυτογνωσίας είναι η κατανόηση των συναισθημάτων μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι είτε καταπνίγουν τα συναισθήματά τους, είτε πνίγονται μέσα σε αυτά. Λίγοι μαθαίνουν να τα παρατηρούν.

Τα συναισθήματα δεν είναι εχθροί μας. Είναι μηνύματα. Μας λένε τι μας πληγώνει, τι μας τρομάζει, τι μας συγκινεί, τι μας ξεπερνά. Όταν τα αγνοούμε, φωνάζουν πιο δυνατά. Όταν τα παρατηρούμε, ηρεμούν.

Δεν είμαστε ο θυμός μας. Δεν είμαστε ο φόβος μας. Δεν είμαστε η λύπη μας. Αυτά περνούν από μέσα μας, αλλά δεν είναι η ουσία μας. Η ουσία μας είναι εκείνος ο βαθύτερος χώρος που μπορεί να τα δει χωρίς να ταυτιστεί μαζί τους.

Και εδώ φτάνουμε σε ένα από τα πιο σημαντικά σημεία.
Η γαλήνη δεν έρχεται απ’ έξω.

Δεν έρχεται όταν οι συνθήκες γίνουν τέλειες. Δεν έρχεται όταν λυθούν όλα τα προβλήματα. Δεν έρχεται όταν οι άλλοι αλλάξουν όπως θα θέλαμε. Η γαλήνη έρχεται όταν μέσα μας παύει η διαρκής σύγκρουση με αυτό που είναι.

Έρχεται όταν σταματάμε να πολεμάμε τον εαυτό μας για όσα δεν καταφέραμε, για όσα φοβηθήκαμε, για όσα καθυστερήσαμε. Όταν αρχίζουμε να τον ακούμε. Να τον σεβόμαστε. Να του μιλάμε με περισσότερη αλήθεια και λιγότερη σκληρότητα.

Τότε γεννιέται η εσωτερική σιωπή. Όχι ως απουσία σκέψεων, αλλά ως απουσία εσωτερικού θορύβου. Εκεί όπου η ψυχή δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα. Εκεί όπου δεν χρειάζεται ρόλους, συγκρίσεις, άμυνες.

Η σιωπή αυτή δεν είναι κενό. Είναι χώρος μεταμόρφωσης.

Μέσα στη σιωπή αρχίζουμε να ακούμε αυτό που πριν πνιγόταν από τον θόρυβο:
τη βαθύτερη μας ανάγκη,
τη λεπτή μας διαίσθηση,
την αλήθεια της καρδιάς.

Και τότε η αλλαγή παύει να είναι επιβολή και γίνεται φυσική κίνηση. Δεν αλλάζουμε επειδή «πρέπει», αλλά επειδή κάτι μέσα μας ωριμάζει.

Η αυτογνωσία δεν υπόσχεται εύκολη ζωή. Υπόσχεται αληθινή ζωή. Και η αλήθεια δεν είναι πάντα άνετη. Αλλά είναι απελευθερωτική.

Όσο περισσότερο γνωρίζουμε τον εαυτό μας, τόσο λιγότερο εξαρτόμαστε από την επιβεβαίωση των άλλων. Τόσο λιγότερο φοβόμαστε την απόρριψη. Τόσο περισσότερο αντέχουμε να είμαστε αυτό που είμαστε, ακόμα κι όταν αυτό δεν είναι αρεστό.

Και αυτό ίσως είναι η πιο ήσυχη, αλλά και πιο βαθιά μορφή δύναμης.

Η αυτογνωσία μας μαθαίνει να ζούμε χωρίς να τρέχουμε συνεχώς μακριά από τον εαυτό μας. Μας μαθαίνει να επιστρέφουμε. Ξανά και ξανά. Να γλιστράμε από τις μάσκες στην αλήθεια. Από την εικόνα στην ουσία.

Και κάπως έτσι, η αληθινή αλλαγή δεν έρχεται σαν σεισμός. Έρχεται σαν σταθερό περπάτημα. Βήμα με βήμα. Σκέψη με σκέψη. Επιλογή με επιλογή.

Δεν αλλάζουμε ξαφνικά. Αλλάζουμε λίγο κάθε μέρα.

Κι αυτό το «λίγο» είναι τελικά που αλλάζει τα πάντα.

Μιχάλης Γρηγορίου