Η Εσωτερική Ηγεσία και η Τέχνη του να Κυβερνάς τον Εαυτό σου

Η ιδέα της ηγεσίας, όπως την κληρονομήσαμε από την ιστορία, συνδέθηκε συχνά με στρατούς, θρόνους και εξουσία. Όμως οι βαθύτερες παραδόσεις της φιλοσοφίας και της ανθρώπινης σκέψης μας οδηγούν σε μια πολύ πιο απαιτητική και ουσιαστική έννοια, την ηγεσία του εαυτού. Ο Πλάτων έγραφε ότι «η μεγαλύτερη νίκη είναι η νίκη επί του εαυτού μας», γιατί όποιος δεν μπορεί να κυβερνήσει τα πάθη, τους φόβους και τις επιθυμίες του, όσο ισχυρός κι αν είναι εξωτερικά, παραμένει εσωτερικά αδύναμος. Η πραγματική δύναμη δεν φαίνεται στο πόσους ανθρώπους ελέγχεις, αλλά στο πόσο βαθιά μπορείς να σταθείς μέσα σου χωρίς να καταρρεύσεις.

Ο ηγέτης, με αυτή την έννοια, είναι πρώτα απ’ όλα ένας άνθρωπος που έχει αποδεχτεί την ευθύνη της εσωτερικής του τάξης. Οι Στωικοί φιλόσοφοι, όπως ο Επίκτητος, υπογράμμιζαν ότι «δεν μας ταράζουν τα πράγματα, αλλά οι κρίσεις μας για τα πράγματα». Η φράση αυτή δεν είναι απλώς μια ηθική παραίνεση, αλλά ένα θεμέλιο ηγεσίας, όποιος ελέγχει τις αντιδράσεις του απέναντι στον κόσμο, αποκτά μια ελευθερία που καμία εξωτερική εξουσία δεν μπορεί να προσφέρει. Η αυτοκυριαρχία γίνεται έτσι η πρώτη μορφή κυριαρχίας.

Αυτή η εσωτερική ηγεσία δεν είναι ψυχρή ούτε σκληρή. Αντίθετα, απαιτεί βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης ευθραυστότητας. Ο Καρλ Γιουνγκ σημείωνε ότι «δεν γινόμαστε φωτισμένοι φανταζόμενοι μορφές φωτός, αλλά φέρνοντας στο φως το σκοτάδι μας». Ο ηγέτης που δεν έχει αντικρίσει τις σκιές του, που δεν έχει αναγνωρίσει τον εγωισμό, τον φόβο και την ανασφάλεια μέσα του, θα τα προβάλλει αναπόφευκτα στους άλλους. Έτσι γεννιούνται οι τυραννίες, όχι μόνο πολιτικές, αλλά και ψυχολογικές, όταν κάποιος προσπαθεί να επιβάλει στον έξω κόσμο την τάξη που δεν κατάφερε να χτίσει μέσα του.

Η καλοσύνη και η συμπόνια, όσο απαραίτητες κι αν είναι, δεν αρκούν από μόνες τους. Ο Νίτσε προειδοποιούσε ότι «όποιος πολεμά με τέρατα πρέπει να προσέξει να μη γίνει κι ο ίδιος τέρας», δείχνοντας πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στη δύναμη και την σκληρότητα. Ο αληθινός ηγέτης δεν είναι ούτε αδύναμος ούτε βίαιος, είναι εκείνος που διαθέτει πειθαρχία, εσωτερική τάξη και καθαρότητα σκοπού. Η πειθαρχία δεν είναι καταπίεση, αλλά η ικανότητα να υπηρετείς κάτι μεγαλύτερο από τις στιγμιαίες παρορμήσεις σου.

Στον σύγχρονο κόσμο, όπου η αλλαγή είναι διαρκής και η αβεβαιότητα σχεδόν μόνιμη, η εσωτερική ηγεσία γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη. Ο Ηράκλειτος έλεγε ότι «τα πάντα ρει», ότι όλα βρίσκονται σε ροή. Όποιος προσκολλάται σε παλιές ταυτότητες και βεβαιότητες, καταδικάζεται να σπάσει όταν το ρεύμα δυναμώσει. Ο ηγέτης του εαυτού του είναι εκείνος που μπορεί να προσαρμόζεται χωρίς να χάνει τον πυρήνα του, να αλλάζει μορφή χωρίς να προδίδει τις αξίες του.

Ίσως η πιο ριζοσπαστική ιδέα είναι ότι οι μεγαλύτερες νίκες δεν χρειάζονται μάχες. Ο Λάο Τσε, στο Τάο Τε Τσινγκ, έγραφε: «Ο σοφός δεν ανταγωνίζεται, κι έτσι κανείς δεν μπορεί να τον ανταγωνιστεί». Αυτό δεν σημαίνει παθητικότητα, αλλά μια βαθιά κατανόηση της ροής των πραγμάτων. Όταν κάποιος κινείται σε αρμονία με τον εαυτό του και με τον κόσμο, δεν χρειάζεται να συγκρούεται διαρκώς για να αποδείξει την αξία του· την ενσαρκώνει.

Τελικά, ηγεσία δεν είναι ένας ρόλος που σου αποδίδουν οι άλλοι, αλλά μια στάση ύπαρξης. Είναι το θάρρος να στέκεσαι απέναντι στον εαυτό σου χωρίς ψευδαισθήσεις, να αναλαμβάνεις την ευθύνη των επιλογών σου και να κρατάς το πηδάλιο της ψυχής σου σταθερό, ακόμη και μέσα στη θύελλα. Όπως έγραφε ο Σωκράτης, «ο ανεξέταστος βίος δεν αξίζει να βιώνεται». Και ίσως ο εξετασμένος, συνειδητός βίος είναι ακριβώς αυτό που γεννά τον αληθινό ηγέτη, εκείνον που, νικώντας τον εαυτό του, φωτίζει και τον δρόμο των άλλων.

Μιχάλης Γρηγορίου