Η Σιωπή που μετρά τις φιλίες

Υπάρχει μια ήσυχη, σχεδόν αόρατη πράξη που αποκαλύπτει πολλά για τις ανθρώπινες σχέσεις, να σταματήσεις να στέλνεις εσύ πρώτος μήνυμα. Δεν είναι ρήξη, δεν είναι κατηγορία, είναι απλώς μια παύση. Κι όμως, μέσα σε αυτή την παύση μπορεί να ακουστεί ολόκληρη η αλήθεια μιας σχέσης. Όταν η σιωπή απαντά στη σιωπή, γεννιέται το ερώτημα, πόσο αμοιβαία ήταν τελικά η εγγύτητα που πιστεύαμε πως είχαμε;

Ο Μαρσέλ Προυστ έγραφε ότι «η πραγματική ανακάλυψη δεν είναι να βρεις νέα τοπία, αλλά να δεις με νέα μάτια». Σταματώντας να στέλνεις πρώτος, δεν αλλάζεις τους ανθρώπους, αλλάζεις τον τρόπο που τους βλέπεις. Ανακαλύπτεις ποιοι σε αναζητούν από ανάγκη καρδιάς και ποιοι απλώς από συνήθεια ή ευκολία. Κάποιοι φίλοι ήταν παρόντες όσο ήσουν εσύ παρών για εκείνους, όχι το αντίστροφο.

Η φιλία, όπως και κάθε ανθρώπινη σχέση, ζει από μια λεπτή ισορροπία ανταπόδοσης. Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια», ξεχώριζε τη φιλία της χρησιμότητας, της ηδονής και της αρετής. Οι πρώτες δύο διαρκούν όσο υπάρχει όφελος ή ευχαρίστηση, η τρίτη όμως βασίζεται στη βαθιά αναγνώριση του άλλου ως προσώπου. Όταν σταματάς να στέλνεις πρώτος και κάποιοι εξαφανίζονται, ίσως απλώς αποκαλύπτεται το είδος της φιλίας που υπήρχε.

Η σιωπή των άλλων μπορεί να πονά, γιατί δεν είναι απλώς απουσία μηνυμάτων, είναι η αίσθηση ότι δεν ήσουν τόσο απαραίτητος όσο νόμιζες. Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ έλεγε πως «η κόλαση είναι οι άλλοι», όχι επειδή μας μισούν, αλλά επειδή μέσα από το βλέμμα τους καθρεφτίζεται η εύθραυστη εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Όταν δεν σε αναζητούν, μοιάζει σαν να σου αφαιρούν ένα κομμάτι της ταυτότητάς σου.

Κι όμως, αυτή η εμπειρία μπορεί να γίνει πηγή ωριμότητας. Ο Επίκτητος δίδασκε ότι δεν μας πληγώνουν τα πράγματα, αλλά οι κρίσεις μας για τα πράγματα. Το ότι κάποιοι δεν επικοινώνησαν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν σε εκτιμούν, ίσως απλώς συνήθισαν να είσαι εσύ η κινητήρια δύναμη της σχέσης. Όταν αυτή αποσύρεται, η αδράνεια γίνεται εμφανής.

Υπάρχει, βέβαια, και μια πιο σκληρή αλήθεια, μερικές σχέσεις δεν αντέχουν χωρίς τη συνεχή σου προσπάθεια γιατί στην πραγματικότητα δεν ήταν ποτέ ισότιμες. Ο Νίτσε έγραφε ότι «πολλοί άνθρωποι αγαπούν τα δεσμά τους, γιατί τους γλιτώνουν από την ευθύνη της ελευθερίας». Κάποιοι ίσως αγαπούσαν τη φιλία σου όσο αυτή τους πρόσφερε συναισθηματική ασφάλεια χωρίς να απαιτεί από αυτούς την ίδια δέσμευση.

Το να σταματήσεις να στέλνεις πρώτος είναι, τελικά, μια πράξη αυτοσεβασμού. Δεν είναι τιμωρία προς τους άλλους, είναι μια ήρεμη δήλωση προς τον εαυτό σου ότι αξίζεις σχέσεις όπου η παρουσία σου δεν χρειάζεται να επαιτείται. Όπως έγραφε ο Καμύ, «στη μέση του χειμώνα ανακάλυψα ότι μέσα μου υπήρχε ένα ανίκητο καλοκαίρι». Μέσα στη μοναξιά που αφήνουν πίσω οι χαμένες επικοινωνίες, μπορεί να γεννηθεί μια νέα, πιο αυθεντική αίσθηση του ποιος είσαι και τι αξίζεις.

Και ίσως τότε, από αυτή την εσωτερική καλοκαιρία, να προκύψουν νέες σχέσεις, λιγότερο θορυβώδεις, αλλά πιο αληθινές. Σχέσεις που δεν χρειάζονται κάποιον να στέλνει πρώτος, γιατί η επιθυμία της επαφής αναβλύζει και από τις δύο πλευρές, σαν δύο χέρια που συναντιούνται αυθόρμητα στο σκοτάδι.

Μιχάλης Γρηγορίου