Η Τέχνη της Επανεκκίνησης. Όταν ο Άνθρωπος Μαθαίνει να Γίνεται Ξανά ο Εαυτός του

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που η συνέχεια μοιάζει αδύνατη. Σαν να έχει διαρραγεί το νήμα που συνέδεε το χθες με το αύριο. Τότε γεννιέται το αίτημα της επανεκκίνησης, όχι ως πολυτέλεια, αλλά ως υπαρξιακή ανάγκη. Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς ένα ον που επιβιώνει, είναι ένα ον που νοηματοδοτεί. Και όταν το νόημα καταρρέει, η ζωή απαιτεί επανασχεδιασμό.

Ο Ηράκλειτος έγραφε: «Τὰ πάντα ῥεῖ», όλα ρέουν.

Τίποτα δεν μένει σταθερό, ούτε οι συνθήκες ούτε ο ίδιος μας ο εαυτός. Η αλλαγή δεν είναι η εξαίρεση, είναι ο κανόνας. Όταν όμως η αλλαγή έρχεται βίαια, μέσα από απώλεια, κρίση ή αποτυχία, τότε μας καλεί να ξαναγράψουμε την ιστορία μας από την αρχή.

Το να επανεφευρίσκει κανείς τη ζωή του δεν σημαίνει απλώς να αλλάζει συνήθειες ή ρόλους. Σημαίνει να θέτει εκ νέου τα ερωτήματα:

Ποιος είμαι;

Ποιος μπορώ να γίνω;

Ο Σαρτρ υποστήριζε πως «ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος». Αυτό σημαίνει ότι, είτε το θέλουμε είτε όχι, είμαστε υπεύθυνοι για το νόημα της ζωής μας. Ακόμα και όταν όλα μοιάζουν προκαθορισμένα, παραμένει πάντα ανοιχτό το πώς θα τα ερμηνεύσουμε και πώς θα απαντήσουμε σε αυτά.

Η επανεκκίνηση δεν είναι διαγραφή του παρελθόντος, είναι επανανοηματοδότησή του. Όπως έγραφε ο Νίτσε: «Ό,τι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό», όχι επειδή ο πόνος είναι καλός, αλλά επειδή μπορεί να μετασχηματιστεί σε επίγνωση.

Καμία επανεκκίνηση δεν μπορεί να γίνει χωρίς μια ειλικρινή συνάντηση με τον εαυτό. Ο Σωκράτης το έθεσε καθαρά: «Γνῶθι σαυτόν», γνώρισε τον εαυτό σου.

Χωρίς αυτό, κάθε στόχος είναι τυχαίος και κάθε αλλαγή επιφανειακή.

Η σύγχρονη ψυχολογία επιβεβαιώνει αυτή τη σοφία. Οι στόχοι που δεν πηγάζουν από τις βαθύτερες αξίες μας δεν μας μεταμορφώνουν, μας εξαντλούν. Όταν όμως αναγνωρίζουμε τι πραγματικά μας δίνει νόημα, δημιουργία, σύνδεση, ελευθερία, προσφορά, τότε οι στόχοι παύουν να είναι καταναγκασμός και γίνονται κατεύθυνση.

Ο Καρλ Γιουνγκ έλεγε: «Όποιος κοιτάζει έξω, ονειρεύεται. Όποιος κοιτάζει μέσα, ξυπνά».

Η επανεκκίνηση ξεκινά πάντα από αυτή τη εσωτερική αφύπνιση.

Ο άνθρωπος ζει μέσα σε ιστορίες, τις αφηγήσεις που λέει για το ποιος ήταν, τι του συνέβη και τι πιστεύει ότι τον περιμένει. Αν αυτές οι ιστορίες είναι γεμάτες ήττα και ενοχή, τότε και το μέλλον μοιάζει κλειστό.

Ο Βίκτορ Φρανκλ, επιζών των στρατοπέδων συγκέντρωσης, έγραψε: «Όταν δεν μπορούμε πια να αλλάξουμε μια κατάσταση, καλούμαστε να αλλάξουμε τον εαυτό μας».

Αυτό γίνεται μέσα από την αλλαγή της αφήγησης, να βλέπουμε τον πόνο όχι ως τελεσίδικη ήττα, αλλά ως μέρος μιας διαδρομής προς βαθύτερη κατανόηση.

Η γραφή, η αναστοχαστική σκέψη, το ημερολόγιο, λειτουργούν σαν εργαστήρια νοήματος. Εκεί δεν καταγράφουμε απλώς γεγονότα, επεξεργαζόμαστε ποιοι γινόμαστε μέσα από αυτά.

Το να θέτεις στόχους μετά από μια κρίση είναι μια ριζοσπαστική πράξη ελπίδας. Δηλώνεις ότι το μέλλον δεν έχει κλείσει. Ο Αριστοτέλης έλεγε πως «η ελπίδα είναι το όνειρο του ανθρώπου όταν είναι ξύπνιος».

Όταν οι στόχοι είναι μικροί, σαφείς και συνδεδεμένοι με το ποιοι θέλουμε να γίνουμε, λειτουργούν σαν γέφυρες που μας οδηγούν από το παρόν σε έναν νέο εαυτό.

Η επανεκκίνηση της ζωής δεν είναι μια στιγμή, είναι μια στάση. Είναι η απόφαση να μην ταυτίζουμε τον εαυτό μας με τις αποτυχίες, αλλά με τη δυνατότητα μεταμόρφωσης. Όπως έγραφε ο Ρίλκε: «Ζήσε τις ερωτήσεις τώρα», γιατί μέσα τους γεννιούνται οι καινούργιες μορφές του εαυτού μας.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι το βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Να μην παραμένουμε ποτέ οριστικά αυτό που ήμασταν, αλλά να έχουμε πάντα το θάρρος να γίνουμε κάτι περισσότερο.

Μιχάλης Γρηγορίου