Το Θάρρος της Ρωγμής

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή κάθε ανθρώπου όπου καλείται να αποφασίσει αν θα παραμείνει ανέπαφος ή αν θα ραγίσει.

Η ασφάλεια του κλειστού σπόρου μοιάζει γαλήνια, προστατεύει από την αποτυχία, από την απώλεια, από τον πόνο. Όμως ο σπόρος που δεν σπάει, όσο άθικτος κι αν παραμένει, δεν γνωρίζει ποτέ τι σημαίνει άνθιση. Παραμένει δυνατότητα, ποτέ πραγματικότητα.

Η ζωή απαιτεί θάρρος όχι επειδή υπόσχεται ευτυχία, αλλά επειδή απαιτεί έκθεση. Να εκτεθείς στο άγνωστο, στον έρωτα, στη φθορά, στην αβεβαιότητα, στην αποτυχία. Ο άνθρωπος που επιλέγει να ζήσει αληθινά αποδέχεται ότι δεν υπάρχει τρόπος να βαδίζει πάντοτε ασφαλής. Η ύπαρξη είναι ένα συνεχές άνοιγμα προς αυτό που δεν γνωρίζουμε.

Ο Δανός φιλόσοφος Søren Kierkegaard έγραφε πως «το άγχος είναι η ζάλη της ελευθερίας». Η ελευθερία δεν είναι ανάπαυση, είναι βάρος. Γιατί κάθε επιλογή μάς απομακρύνει από μια προηγούμενη βεβαιότητα και μας ρίχνει μέσα στην ανοιχτή θάλασσα του πιθανού. Να ζεις σημαίνει να μην έχεις ποτέ πλήρη εγγύηση για τίποτα. Κι όμως, ακριβώς εκεί γεννιέται η αυθεντικότητα.

Ο άνθρωπος συχνά αναζητά καταφύγιο στις εμπειρίες των άλλων. Διαβάζει ιστορίες, ακούει συμβουλές, μιμείται διαδρομές. Θέλει να μάθει εκ των προτέρων τι θα συμβεί ώστε να αποφύγει το τραύμα. Όμως καμία σοφία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δική του εμπειρία.

Μπορούμε να δανειστούμε λέξεις, ποτέ όμως μάτια.

Μπορούμε να ακούσουμε αλήθειες, ποτέ όμως να κατοικήσουμε μέσα στην ψυχή κάποιου άλλου.

Ο Friedrich Nietzsche έλεγε πως «πρέπει να έχει κανείς χάος μέσα του για να γεννήσει ένα άστρο που χορεύει». Το χάος αυτό είναι η εσωτερική αναστάτωση που προκαλεί κάθε αληθινή εμπειρία. Όποιος φοβάται να πληγωθεί, να εκτεθεί ή να φανεί ανόητος, μένει ακίνητος. Και η ακινησία μπορεί να μοιάζει με ειρήνη, αλλά πολλές φορές είναι απλώς ένας αργός θάνατος της ψυχής.

Υπάρχει μια βαθιά ανθρώπινη αξιοπρέπεια στο να αποδέχεσαι ακόμη και την πιθανότητα του λάθους.

Να απλώνεις το χέρι γνωρίζοντας ότι ίσως απορριφθείς.

Να αγαπάς γνωρίζοντας ότι ίσως χάσεις.

Να επιχειρείς γνωρίζοντας ότι ίσως αποτύχεις.

Η εποχή μας εξυμνεί τη βεβαιότητα. Μας μαθαίνει να σχεδιάζουμε τα πάντα, να προβλέπουμε, να ελέγχουμε. Κι όμως, οι πιο ουσιαστικές στιγμές της ζωής γεννιούνται συχνά από κάτι απρογραμμάτιστο, μια συνάντηση, μια απώλεια, μια ξαφνική αλλαγή πορείας. Η ζωή δεν αποκαλύπτεται στον άνθρωπο που περιμένει να νιώσει απολύτως έτοιμος. Αποκαλύπτεται σε εκείνον που τολμά ενώ ακόμη φοβάται.

Ο Albert Camus έβλεπε τον άνθρωπο ως ένα ον που ζει μέσα στο παράλογο. Παρ’ όλα αυτά, δεν πρότεινε παραίτηση. Αντίθετα, έγραφε: «Μέσα στην καρδιά του χειμώνα ανακάλυψα τελικά πως υπήρχε μέσα μου ένα αήττητο καλοκαίρι». Το θάρρος, λοιπόν, δεν είναι απουσία σκοταδιού. Είναι η απόφαση να συνεχίσεις παρά το σκοτάδι.

Η ανοιχτή καρδιά είναι ίσως η πιο επικίνδυνη στάση ζωής. Όποιος μένει ανοιχτός κινδυνεύει περισσότερο να πληγωθεί. Όμως μόνο έτσι μπορεί και να συγκινηθεί βαθιά. Η ευαισθησία και ο πόνος είναι αδέλφια. Δεν μπορείς να αποκλείσεις το ένα χωρίς να εξορίσεις και το άλλο.

Σε αυτό το σημείο η «ανοησία» αποκτά μια διαφορετική σημασία. Δεν είναι η έλλειψη σκέψης, αλλά η άρνηση να φυλακίσεις τη ζωή μέσα στον φόβο της γελοιοποίησης. Ο άνθρωπος που επιτρέπει στον εαυτό του να είναι ατελής, παρορμητικός ή ευάλωτος διατηρεί ακόμη κάτι ζωντανό μέσα του. Η υπερβολική σοβαρότητα πολλές φορές δεν είναι σοφία, είναι άμυνα.

Ο Rainer Maria Rilke συμβούλευε: «Ζήσε τα ερωτήματα τώρα». Όχι τις έτοιμες απαντήσεις. Όχι τις βεβαιότητες. Τα ίδια τα ερωτήματα. Να ζεις σημαίνει να βαδίζεις χωρίς να γνωρίζεις πλήρως ποιος θα γίνεις.

Ίσως τελικά η ωριμότητα να μην είναι η εξάλειψη της ανοησίας, αλλά η συμφιλίωση με την ανθρώπινη ατέλεια. Σήμερα μπορεί να κάνουμε λάθη, να παρασυρθούμε, να πληγωθούμε ή να παραδοθούμε σε αυταπάτες. Αύριο ίσως καταλάβουμε περισσότερα. Ίσως όχι. Όμως εκείνος που έζησε, ακόμη και λανθασμένα, κατέχει μια αλήθεια που δεν αποκτάται μέσα από θεωρίες, την αλήθεια της προσωπικής εμπειρίας.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το βαθύτερο νόημα της ζωής.

Όχι να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από κάθε ρωγμή, αλλά να αποκτήσουμε το θάρρος να ανθίσουμε μέσα απ’ αυτές.

Μιχάλης Γρηγορίου