Η ατέλεια που ανθίζει στις ρωγμές της ύπαρξης
«Υπάρχει μια ρωγμή σε καθετί, έτσι μπαίνει το φως».
Leonard Cohen
Η ανθρώπινη ζωή μοιάζει με το ραγισμένο δοχείο της μικρής ιστορίας του Χόρχε Μπουκάι. Από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής μας κουβαλάμε μέσα μας ρωγμές, φόβους, αποτυχίες, απώλειες, αδυναμίες, ελλείψεις. Συχνά πιστεύουμε ότι αυτές οι ατέλειες μάς μειώνουν, ότι μας απομακρύνουν από την πληρότητα. Όμως ίσως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Ίσως η ατέλεια να μην είναι το τέλος της αξίας μας, αλλά η αρχή της αληθινής μας ανθρωπιάς.
Ο κόσμος μάς μαθαίνει να θαυμάζουμε το άψογο, το συμμετρικό, το τέλειο. Η φύση όμως δεν γνωρίζει την τελειότητα όπως την εννοούμε εμείς. Κανένα δέντρο δεν μεγαλώνει απολύτως ίσιο, κανένα ποτάμι δεν κυλά σε ευθεία γραμμή, κανένα ανθρώπινο πρόσωπο δεν είναι απόλυτα συμμετρικό. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη φαινομενική ατέλεια γεννιέται η ομορφιά.
Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι η αρετή δεν βρίσκεται στα άκρα αλλά στο μέτρο. Η ανθρώπινη ολοκλήρωση δεν είναι η απουσία ελαττωμάτων, αλλά η σοφή χρήση όσων διαθέτουμε. Δεν είναι οι συνθήκες που καθορίζουν την ποιότητα της ζωής, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τις αξιοποιούμε.
Ο Επίκτητος έγραφε: «Δεν μας ταράζουν τα πράγματα, αλλά οι γνώμες που έχουμε γι’ αυτά.»
Η ρωγμή δεν είναι από μόνη της δυστυχία. Δυστυχία γίνεται όταν τη θεωρούμε καταδίκη. Όταν όμως αλλάξει η οπτική μας, η ίδια αυτή ρωγμή μετατρέπεται σε πηγή δημιουργίας.
Η ιστορία του σπασμένου δοχείου φανερώνει μια βαθύτερη αλήθεια. Η σοφία δεν βρίσκεται μόνο στο να διορθώνουμε τις ατέλειες, αλλά και στο να αναγνωρίζουμε τις δυνατότητες που κρύβονται μέσα τους. Η ηλικιωμένη γυναίκα δεν προσπάθησε να κρύψει τη ρωγμή. Τη χρησιμοποίησε για να γεννήσει λουλούδια. Εκεί όπου άλλοι θα έβλεπαν μια απώλεια, εκείνη είδε έναν νέο τρόπο ζωής.
Ο Carl Gustav Jung έγραψε: «Δεν γινόμαστε φωτισμένοι φανταζόμενοι μορφές φωτός, αλλά φέρνοντας στο φως το σκοτάδι μας.»
Η αυτογνωσία αρχίζει όταν πάψουμε να κρύβουμε τις αδυναμίες μας. Όποιος αποδέχεται τις ρωγμές του, παύει να φοβάται ότι θα αποκαλυφθεί. Και τότε αποκτά μια εσωτερική ελευθερία που κανένα προσωπείο δεν μπορεί να προσφέρει.
Ακόμη και η ιαπωνική τέχνη του Kintsugi μάς διδάσκει ότι όταν ένα κεραμικό σπάσει, δεν πετιέται. Οι τεχνίτες ενώνουν τα κομμάτια του με χρυσό, κάνοντας τις ρωγμές του το πιο πολύτιμο στοιχείο του. Δεν κρύβουν το σπάσιμο, το τιμούν. Έτσι και ο άνθρωπος δεν γίνεται σπουδαίος επειδή δεν πληγώθηκε ποτέ, αλλά επειδή μεταμόρφωσε τις πληγές του σε σοφία.
Ο Βίκτωρ Φρανκλ, επιζών των στρατοπέδων συγκέντρωσης, έγραψε: «Όταν δεν μπορούμε πια να αλλάξουμε μια κατάσταση, καλούμαστε να αλλάξουμε τον εαυτό μας.»
Η ζωή δεν μας ζητά να είμαστε αλάνθαστοι. Μας ζητά να μετατρέπουμε κάθε δοκιμασία σε ευκαιρία εσωτερικής εξέλιξης.
Ο Σωκράτης μας υπενθυμίζει: «Γνώθι σαυτόν.»
Η αυτογνωσία δεν είναι να ανακαλύψουμε μόνο τις αρετές μας, αλλά και να συμφιλιωθούμε με τις ατέλειές μας. Όσο πολεμάμε τον εαυτό μας, χάνουμε πολύτιμη ενέργεια. Όταν όμως τον αποδεχθούμε, αρχίζουμε να ανθίζουμε.
Ίσως η μεγαλύτερη αδυναμία της εποχής μας είναι ότι συγχέει την αξία με την τελειότητα. Κυνηγά εικόνες χωρίς ρωγμές, πρόσωπα χωρίς σημάδια, ζωές χωρίς αποτυχίες. Όμως μια ύπαρξη χωρίς ρωγμές μοιάζει με άσπαρτο χωράφι, άψογο στην όψη, αλλά άκαρπο.
Οι άνθρωποι που μας άγγιξαν περισσότερο δεν ήταν οι αψεγάδιαστοι. Ήταν εκείνοι που γνώρισαν τον πόνο, έπεσαν, σηκώθηκαν και κράτησαν την καρδιά τους ανοιχτή. Από τις ρωγμές τους πέρασε η συμπόνια, η κατανόηση, η αγάπη.
Ίσως, λοιπόν, η ζωή να μην μας καλεί να επισκευάσουμε κάθε ρωγμή. Ίσως μας καλεί να ανακαλύψουμε ποια λουλούδια ανθίζουν εξαιτίας της.
Γιατί τελικά, δεν είναι οι ατέλειές μας που καθορίζουν την αξία μας, αλλά η σοφία με την οποία τις μεταμορφώνουμε σε προσφορά. Εκεί όπου ο εγωισμός βλέπει έλλειψη, η αγάπη βλέπει δυνατότητα. Εκεί όπου η κρίση βλέπει σπάσιμο, η σοφία αναγνωρίζει έναν δρόμο από όπου μπορεί να περάσει το φως.
Και ίσως τότε συνειδητοποιήσουμε ότι ο άνθρωπος δεν είναι πλασμένος για να είναι τέλειος, αλλά για να γίνεται, μέσα από τις ρωγμές του, μια αστείρευτη πηγή ομορφιάς, κατανόησης και ζωής.
Μιχάλης Γρηγορίου
