Ο δρόμος που κανείς δεν μπορεί να βαδίσει για σένα

Υπάρχει ένας δρόμος που δεν αποτυπώνεται σε χάρτες, ούτε οδηγεί σε κάποιον τόπο που μπορεί να εντοπιστεί με τα μάτια. Είναι ο εσωτερικός δρόμος του ανθρώπου. Το αθέατο μονοπάτι που διαμορφώνεται από τις επιλογές, τις απώλειες, τις ελπίδες, τις διαψεύσεις, τις σιωπές και τις αναγεννήσεις του. Είναι ο δρόμος που κανείς δεν μπορεί να περπατήσει στη θέση μας, όσο κι αν μας αγαπά, όσο κι αν επιθυμεί να μας προστατεύσει.

Από τη στιγμή που ο άνθρωπος αποκτά συνείδηση του εαυτού του, αρχίζει ένα ταξίδι που δεν τελειώνει ποτέ πραγματικά. Ένα ταξίδι προς την αυτογνωσία, την ωριμότητα και τελικά προς την αποδοχή του ποιος είναι. Οι άνθρωποι που συναντούμε γίνονται συνοδοιπόροι, δάσκαλοι, καθρέφτες ή ακόμη και δοκιμασίες. Άλλοι περπατούν δίπλα μας για λίγα βήματα και άλλοι για ολόκληρες εποχές της ζωής μας. Ωστόσο, όσο πολύτιμη κι αν είναι η παρουσία τους, δεν μπορούν να πάρουν τη θέση μας στη διαδρομή.

Ο Σαίρεν Κίρκεγκωρ, ο μεγάλος Δανός φιλόσοφος της υπαρξιακής σκέψης, έγραφε: «Η πιο μεγάλη περιπέτεια που μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος είναι να γίνει ο εαυτός του.»

Σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται ολόκληρο το δράμα αλλά και το μεγαλείο της ανθρώπινης ύπαρξης. Το να γίνει κανείς πραγματικά ο εαυτός του δεν είναι αποτέλεσμα τύχης. Είναι ένας καθημερινός αγώνας απέναντι στους φόβους, στις κοινωνικές προσδοκίες και στις ψευδαισθήσεις που πολλές φορές υιοθετούμε για να νιώσουμε ασφαλείς.

Η ζωή μάς προσφέρει συναντήσεις, αλλά όχι αντικαταστάτες. Κανείς δεν μπορεί να αγαπήσει αντί για εμάς, να συγχωρήσει αντί για εμάς ή να πάρει τις αποφάσεις που καθορίζουν τον χαρακτήρα και το μέλλον μας. Οι άλλοι μπορούν να φωτίσουν το μονοπάτι, αλλά όχι να κάνουν τα βήματα.

Ο Καρλ Γιουνγκ παρατηρούσε: «Όποιος κοιτάζει προς τα έξω ονειρεύεται, όποιος κοιτάζει προς τα μέσα ξυπνά.»

Η εσωτερική αφύπνιση δεν συμβαίνει μέσα από τις βεβαιότητες των άλλων, αλλά μέσα από τη δική μας αναμέτρηση με τον εαυτό. Η αυτογνωσία δεν είναι μια άνετη διαδικασία. Απαιτεί να αντικρίσουμε τις αδυναμίες μας, τις αντιφάσεις μας και τα τραύματα που πολλές φορές προσπαθούμε να κρύψουμε ακόμη και από τον ίδιο μας τον εαυτό. Κι όμως, μόνο μέσα από αυτή τη συνάντηση γεννιέται η αληθινή ελευθερία.

Ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος υπενθύμιζε: «Δεν μας ταράζουν τα πράγματα, αλλά οι απόψεις που έχουμε γι’ αυτά.»

Η ευθύνη της ζωής μας δεν βρίσκεται αποκλειστικά στις εξωτερικές συνθήκες, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να τις ερμηνεύσουμε. Εκεί βρίσκεται η ουσία της προσωπικής διαδρομής. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλα όσα θα μας συμβούν. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε ποιοι θα γίνουμε μέσα από αυτά.

Η μοναξιά είναι ίσως το σημείο όπου αυτή η αλήθεια γίνεται πιο εμφανής. Πολλοί τη φοβούνται, επειδή τη συγχέουν με την εγκατάλειψη. Όμως η δημιουργική μοναξιά δεν είναι απουσία ανθρώπων, είναι η παρουσία του εαυτού. Είναι ο χώρος όπου οι θόρυβοι του κόσμου σιωπούν και ακούγεται η αυθεντική φωνή της συνείδησης.

Ο Μπλεζ Πασκάλ είχε γράψει: «Όλη η δυστυχία των ανθρώπων προέρχεται από το ότι δεν μπορούν να μείνουν ήσυχοι μόνοι σε ένα δωμάτιο.»

Η σκέψη αυτή δεν εξυμνεί την απομόνωση. Αναδεικνύει την αδυναμία του ανθρώπου να συμφιλιωθεί με τον εσωτερικό του κόσμο. Όταν όμως κατορθώσει να σταθεί μόνος απέναντι στον εαυτό του χωρίς να φοβάται, τότε δεν εξαρτά την αξία του από την επιβεβαίωση των άλλων.

Η ανθρώπινη συντροφιά παραμένει πολύτιμη. Η αγάπη, η φιλία και η οικογένεια είναι δώρα ανεκτίμητα. Δεν αναιρούν όμως την προσωπική ευθύνη. Ακόμη και στις πιο στενές σχέσεις, υπάρχουν αποφάσεις που πρέπει να πάρουμε μόνοι μας, πόνοι που πρέπει να αντέξουμε μόνοι μας και αλήθειες που οφείλουμε να ανακαλύψουμε χωρίς δανεικές απαντήσεις.

Ο Μάρκος Αυρήλιος σημείωνε στις Εις Εαυτόν: «Σκάψε μέσα σου, εκεί βρίσκεται η πηγή του αγαθού, που μπορεί να αναβλύζει αδιάκοπα, αν συνεχίσεις να σκάβεις.»

Η εσωτερική δύναμη δεν είναι κάτι που μας χαρίζεται. Είναι κάτι που αποκαλύπτεται μέσα από τη συνεχή προσπάθεια, την επιμονή και την αυτοπαρατήρηση. Όσο περισσότερο αναζητούμε τη λύση αποκλειστικά έξω από εμάς, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από αυτή την πηγή.

Ο Φρίντριχ Νίτσε διατύπωσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές προτροπές της φιλοσοφίας: «Γίνε αυτός που είσαι.»

Η φράση αυτή δεν αποτελεί απλή προτροπή αυτοβελτίωσης. Είναι μια υπαρξιακή πρόσκληση να ζήσουμε σύμφωνα με την αλήθεια μας και όχι σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων. Η αυθεντικότητα δεν είναι προορισμός, αλλά τρόπος πορείας.

Σε κάθε σταυροδρόμι της ζωής, ο άνθρωπος βρίσκεται μόνος απέναντι στις επιλογές του. Οι συμβουλές μπορεί να είναι πολύτιμες, όμως η τελική απόφαση ανήκει πάντοτε σε εκείνον. Και μαζί με την απόφαση έρχεται η ευθύνη. Αυτή η ευθύνη, όσο βαριά κι αν φαίνεται, αποτελεί ταυτόχρονα και τη μεγαλύτερη έκφραση της ελευθερίας.

Ο Βίκτορ Φρανκλ, επιζών των στρατοπέδων συγκέντρωσης και θεμελιωτής της λογοθεραπείας, έγραψε: «Από τον άνθρωπο μπορούν να αφαιρεθούν τα πάντα, εκτός από ένα. Η τελευταία από τις ανθρώπινες ελευθερίες, να επιλέγει τη στάση του απέναντι σε κάθε περίσταση.»

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη αλήθεια της ανθρώπινης διαδρομής. Δεν καθοριζόμαστε αποκλειστικά από όσα ζούμε, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να τα μεταμορφώσουμε σε σοφία.

Στο τέλος, ο δρόμος της ζωής δεν μετριέται από την απόσταση που διανύσαμε ούτε από τον αριθμό των ανθρώπων που περπάτησαν δίπλα μας. Μετριέται από το κατά πόσο βαδίσαμε με ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας. Οι συνοδοιπόροι θα έρθουν και θα φύγουν. Άλλοι θα αφήσουν μέσα μας ευγνωμοσύνη, άλλοι πληγές και άλλοι πολύτιμα μαθήματα. Όλοι όμως θα συνεχίσουν τον δικό τους δρόμο, όπως κι εμείς τον δικό μας.

Και ίσως εκεί να κρύβεται η πιο ώριμη μορφή σοφίας. Να αγαπάμε βαθιά τους ανθρώπους χωρίς να τους ζητάμε να ζήσουν τη ζωή μας. Να δεχόμαστε με ευγνωμοσύνη όσους περπατούν για λίγο δίπλα μας, χωρίς να ξεχνάμε ποτέ ότι το ταξίδι της ψυχής ολοκληρώνεται μόνο με τα δικά μας βήματα. Γιατί ο δρόμος που μας δόθηκε δεν είναι βάρος, αλλά προνόμιο, είναι η μοναδική διαδρομή μέσα από την οποία μπορούμε να συναντήσουμε την αλήθεια, να κατακτήσουμε την ελευθερία και, τελικά, να γίνουμε αυτό που είμαστε προορισμένοι να γίνουμε.

Μιχάλης Γρηγορίου