Το Μονοπάτι της Ύπαρξης. Η Τέχνη του Να Ξεκινάς

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή όπου όλα μοιάζουν στάσιμα, όπου η ψυχή γνωρίζει πως πρέπει να κινηθεί, μα το σώμα διστάζει. Τότε είναι που αντηχεί μέσα μας η φράση του W. Poeplau:
«Αν θέλεις να ζήσεις, πρέπει να ξεκινήσεις…»

Δεν πρόκειται απλώς για μια προτροπή, αλλά για ένα υπαρξιακό κάλεσμα. Να ξεκινήσεις σημαίνει να επιλέξεις τη ζωή απέναντι στον φόβο, την πράξη απέναντι στην αναβολή, τη δημιουργία απέναντι στην παθητικότητα. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος αποφασίζει να γίνει ο ίδιος ο δημιουργός του εαυτού του.

Η πράξη της αρχής

Ο Søren Kierkegaard, στοχαστής της αγωνίας, έγραψε ότι «το να τολμάς σημαίνει να χάνεις προσωρινά την ισορροπία σου, μα να μην τολμάς σημαίνει να χάνεις τον εαυτό σου». Η αρχή, το πρώτο βήμα, είναι πάντα μια πράξη ρίσκου, όμως χωρίς αυτή, η ζωή μένει ανεκπλήρωτη υπόσχεση.
Το μονοπάτι που δεν υπάρχει σε κανέναν χάρτη είναι η πορεία που μόνο εμείς μπορούμε να χαράξουμε. Δεν μπορεί να μας το δείξει κανείς, ούτε η κοινωνία, ούτε οι άλλοι, ούτε η λογική. Είναι η ατραπός της αυθεντικότητας, όπου κάθε βήμα δημιουργεί το επόμενο.

Όπως σημείωνε ο José Ortega y Gasset, «ο άνθρωπος είναι ο εαυτός του και οι περιστάσεις του». Είμαστε ένα ανοιχτό γίγνεσθαι, δεν ζούμε απλώς μέσα στον κόσμο, αλλά τον συν-δημιουργούμε με τις πράξεις μας.

Ο πόνος ως συνοδοιπόρος

Το μονοπάτι δεν είναι εύκολο. Οι πέτρες στις οποίες σκοντάφτουμε, ο ήλιος που καίει, η δίψα που μας κατακλύζει, είναι οι συμβολικές εικόνες της ανθρώπινης δοκιμασίας. Κάθε δυσκολία είναι ένας καθρέφτης που μας δείχνει ποιοι είμαστε πραγματικά.

Ο Nietzsche το διατύπωσε με τη γνωστή του οξύτητα: «Ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό». Ο πόνος, μακριά από να είναι εχθρός, γίνεται ο μεγάλος παιδαγωγός της ύπαρξης. Μας μαθαίνει να αντέχουμε, να προσαρμοζόμαστε, να αγαπάμε το γίγνεσθαι και όχι μόνο το αποτέλεσμα.

Ίσως, τελικά, ο δρόμος να μην μας φθείρει, ίσως να μας αποκαλύπτει.

Η αγάπη για την πορεία

«Θα αρχίσεις να αγαπάς αυτό το μονοπάτι… επειδή θα συνειδητοποιήσεις ότι είναι το δικό σου.»
Σε αυτή τη φράση του Poeplau βρίσκεται μια από τις βαθύτερες αλήθειες της ψυχολογίας και της φιλοσοφίας: η αποδοχή του εαυτού. Ο Carl Rogers μίλησε για την «πλήρως λειτουργική προσωπικότητα», τον άνθρωπο που έχει συμφιλιωθεί με τον εσωτερικό του κόσμο και βαδίζει σύμφωνα με τη δική του εσωτερική φωνή.

Όταν αγαπάμε το μονοπάτι μας, αγαπάμε τη ζωή μας όπως είναι: με τα λάθη, τις παρακάμψεις, τις αδυναμίες της. Δεν προσπαθούμε να ζήσουμε σύμφωνα με τα μέτρα των άλλων, αλλά να ζήσουμε αληθινά.
Όπως μας θυμίζει ο Albert Camus, «πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο»,  γιατί η χαρά δεν βρίσκεται στην κορυφή, αλλά στο ανέβασμα του βράχου, στο ίδιο το ταξίδι.

Η δύναμη να συνεχίζεις

Θα πέσουμε, θα αποτύχουμε, θα χαθούμε. Μα η ουσία δεν είναι να αποφύγουμε την πτώση, αλλά να μάθουμε να σηκωνόμαστε. Ο Viktor Frankl, που βίωσε τα βάθη του ανθρώπινου πόνου, έγραψε: «Όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε μια κατάσταση, καλούμαστε να αλλάξουμε τον εαυτό μας».
Η ζωή δεν ζητά τελειότητα, ζητά αντοχή. Η πτώση δεν είναι το τέλος∙ είναι η αρχή μιας βαθύτερης επίγνωσης.

Κάθε φορά που σηκωνόμαστε, ξαναγεννιόμαστε. Και αυτή η αναγέννηση είναι η ουσία της ύπαρξης.

Το κάλεσμα του ξεκινήματος

Όλα καταλήγουν εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε: στη στιγμή της αρχής. Το να ξεκινήσεις είναι πράξη πίστης , όχι πίστης σε κάποιο αποτέλεσμα, αλλά πίστης στην ίδια τη ζωή. Ο Χάιντεγκερ έλεγε πως ο άνθρωπος είναι «ον προς το μέλλον». Η ύπαρξή μας είναι πάντα μια ανοιχτή δυνατότητα, μια διαρκής υπέρβαση του τώρα.

Να ξεκινήσεις, λοιπόν, σημαίνει να αποδεχθείς ότι ο δρόμος θα σε αλλάξει. Να εμπιστευθείς πως, ακόμη κι αν δεν γνωρίζεις πού οδηγεί, η πορεία θα σε διαμορφώσει σε εκείνον που πρέπει να γίνεις.

Η ζωή δεν είναι προορισμός, είναι διαδρομή. Κανείς δεν μπορεί να τη διανύσει για εμάς. Οι χάρτες των άλλων δεν θα μας σώσουν, γιατί το τοπίο αλλάζει κάθε φορά που τολμάμε να προχωρήσουμε.

Ο Γκαίτε έγραφε: «Ό,τι μπορείς να κάνεις ή ονειρεύεσαι πως μπορείς, ξεκίνα το. Η τόλμη εμπεριέχει ιδιοφυΐα, δύναμη και μαγεία».
Αυτή η μαγεία βρίσκεται στο πρώτο βήμα, στο ρίγος του αγνώστου, στη γλυκιά ταραχή της αρχής.

Να ξεκινήσεις, λοιπόν.
Να βαδίσεις χωρίς χάρτη, μα με πίστη.
Γιατί το μονοπάτι που τόσο αναζητούσες,
δεν βρίσκεται πουθενά αλλού, παρά μέσα σου.

Μιχάλης Γρηγορίου