Η Τέχνη της Ισορροπίας

Υπάρχει μια λεπτή, σχεδόν αδιόρατη γραμμή ανάμεσα στο να καθοδηγείς τη ζωή σου και στο να αφήνεσαι να σε οδηγήσει εκείνη. Είναι η γραμμή που χωρίζει τη βούληση από την αποδοχή, την πράξη από τη ροή, το «κρατώ γερά το τιμόνι» από το «αφήνομαι στο κύμα». Και όμως, ακριβώς επάνω σε αυτή τη γραμμή χτίζεται η αληθινή σοφία της ύπαρξης.

Ο Στωικός φιλόσοφος Επίκτητος έλεγε: «Μη ζητείς να γίνονται τα πράγματα όπως θέλεις, αλλά θέλε τα όπως γίνονται, και θα προκόψεις.» Δεν εννοούσε να παραιτηθούμε από την ευθύνη ή τη δράση, αλλά να κατανοήσουμε τα όρια της δύναμής μας, να ξεχωρίζουμε ό,τι μπορούμε να ελέγξουμε από ό,τι όχι. Είναι αυτή η επίγνωση που μας προστατεύει από την ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου, αλλά και από τη νωθρότητα της μοιρολατρίας.

Αν πιστεύουμε ότι τίποτα δεν εξαρτάται από εμάς, τότε παραδινόμαστε στη στασιμότητα. Η ζωή γίνεται κάτι που συμβαίνει σε εμάς, όχι κάτι που συνδημιουργούμε. Ο Νίτσε, με τον πάθος του για τη βούληση, θα μας προειδοποιούσε ότι έτσι χάνουμε το «πνεύμα του δημιουργού», τη φλόγα που ανακαλύπτει νέες μορφές ύπαρξης. «Ο άνθρωπος είναι κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί», έγραφε, όχι μέσα από εξουσία πάνω στον κόσμο, αλλά μέσα από ανάληψη ευθύνης για το ίδιο του το γίγνεσθαι.

Αν, πάλι, πιστεύουμε ότι όλα εξαρτώνται από εμάς, τότε συντριβόμαστε κάτω από το βάρος ενός αδυσώπητου καθήκοντος. Η παραμικρή αποτυχία μετατρέπεται σε προσωπικό φταίξιμο, κάθε αβεβαιότητα σε απειλή. Όπως σημείωνε ο Λάο Τσε στο Τάο Τε Τσινγκ: «Ο σοφός δεν παλεύει με το ρεύμα του ποταμού,  πλέει μαζί του.» Η ζωή δεν είναι πεδίο μάχης που απαιτεί διαρκή έλεγχο, είναι ποτάμι που χρειάζεται ρυθμό, ευλυγισία και εμπιστοσύνη.

Η αληθινή ελευθερία βρίσκεται ανάμεσα σε αυτές τις δύο αυταπάτες. Δεν είναι η απόλυτη κυριαρχία πάνω στα γεγονότα, ούτε η παθητική αποδοχή τους, αλλά η αρμονική συνεργασία με τη ροή της ζωής. Είναι να γνωρίζεις πότε να κρατήσεις γερά το τιμόνι και πότε να το χαλαρώσεις, πότε να πεις «εγώ θα το αλλάξω» και πότε να ψιθυρίσεις «ας το αφήσω να με διδάξει».

Όπως έγραψε ο Βίκτορ Φρανκλ, ψυχίατρος και στοχαστής που έζησε τη φρίκη του Ολοκαυτώματος: «Ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδραση υπάρχει ένας χώρος. Στον χώρο αυτόν βρίσκεται η δύναμή μας να επιλέξουμε την αντίδρασή μας. Και στην επιλογή μας αυτή βρίσκεται η ελευθερία και η ανάπτυξή μας.»

Η ζωή, λοιπόν, είναι μια τέχνη ισορροπίας, μια διαρκής συνομιλία ανάμεσα στη βούληση και την εμπιστοσύνη. Δεν είμαστε ούτε καπετάνιοι ενός πλοίου που υπακούει απόλυτα στη θέλησή μας, ούτε ναυαγοί στο έλεος των ανέμων. Είμαστε ταξιδιώτες που μαθαίνουν, κάθε μέρα, πότε να στρίβουν το τιμόνι και πότε να αφήνονται στο κύμα.

Και ίσως εκεί, μέσα σε αυτή τη συνειδητή ταλάντευση ανάμεσα στο πράττω και στο αφήνομαι, να κατοικεί η πιο ήρεμη μορφή σοφίας, η αποδοχή του ότι η ζωή είναι ταυτόχρονα δημιούργημα και δώρο.

Μιχάλης Γρηγορίου