Η Τέχνη της Εισόδου και το Αριστούργημα της Παραμονής

Η φράση «Για να μπεις στην ψυχή του ανθρώπου είναι Τέχνη… για να μείνεις είναι Αριστούργημα» συνοψίζει μια ολόκληρη φιλοσοφία για την ανθρώπινη επαφή. Υποδηλώνει πως η ψυχή δεν είναι πόρτα ανοιχτή, αλλά ένας τόπος ιερός, αρχέγονος και πολύπλοκος, απαιτεί λεπτότητα για να την αγγίξεις και αρετή για να την κατοικήσεις.

Η είσοδος στην ψυχή είναι πράγματι τέχνη. Ο Αριστοτέλης έλεγε πως «ἡ ψυχή πάντων τὰ ὄντα πώς ἐστιν», δηλαδή μέσα της υπάρχει ολόκληρος ο κόσμος. Για να πλησιάσεις κάτι τόσο ευρύ και ευαίσθητο χρειάζεται αισθητική, ακρίβεια και σεβασμός, όπως ο καλλιτέχνης που πλησιάζει το μάρμαρο με πρόθεση να αποκαλύψει, όχι να χαράξει. Η τέχνη αυτή κρύβεται στη δυνατότητα να ακούς χωρίς να βιάζεσαι να απαντήσεις, να βλέπεις χωρίς να κρίνεις, να κατανοείς πριν επιδιώξεις να γίνεις κατανοητός.

Όμως, το αληθινό αριστούργημα δεν βρίσκεται στην είσοδο, βρίσκεται στη διάρκεια.
Ο Κίρκεγκωρ έγραφε πως «το πιο βαθύ σημείο της σχέσης μεταξύ ανθρώπων είναι η επιμονή», και πράγματι, δεν είναι δύσκολο να εντυπωσιάσεις στιγμιαία έναν άνθρωπο. Το δύσκολο είναι να παραμείνεις στο σημείο εκείνο της ψυχής όπου αναγνωρίζεσαι ως απαραίτητος χωρίς να γίνεσαι εξαρτητικός, ως πολύτιμος χωρίς να γίνεσαι φορτικός, ως αληθινός χωρίς να γίνεσαι προβλέψιμος.

Η παραμονή προϋποθέτει μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην εγγύτητα και την ελευθερία. Ο Νίτσε υπενθύμιζε ότι «μεγάλη αγάπη είναι εκείνη που αφήνει τον άλλον να είναι αυτό που είναι». Να μένεις λοιπόν στην ψυχή κάποιου σημαίνει να μη διεκδικείς την κυριότητα αυτού του χώρου, αλλά να τον τιμάς σαν φιλοξενούμενος που επιστρέφει από αγάπη και όχι από ανάγκη.

Κάθε ψυχή έχει τα δικά της σκοτάδια, τους δικούς της φόβους, αλλά και τις δικές της μυστικές υποσχέσεις. Να σταθείς εκεί μέσα χωρίς να χαθείς, χωρίς να τρομάξεις, χωρίς να απομακρυνθείς, αυτό είναι το αριστούργημα. Είναι πράξη συνεχούς δημιουργίας, σαν ένα γλυπτό που δεν τελειώνει ποτέ. Μία σχέση που αναπνέει, αλλάζει, ψηλώνει και βαθαίνει όπως το νερό που διαμορφώνει το βράχο με υπομονή.

Ο Χάιντεγκερ σημείωνε πως «το να κατοικείς σημαίνει να φροντίζεις». Έτσι και η παραμονή στην ψυχή ενός ανθρώπου είναι πράξη φροντίδας: μια διαρκής επιλογή να βλέπεις το πολύτιμο μέσα στο εύθραυστο. Να προσφέρεις χώρο αντί να απαιτείς, να χτίζεις εμπιστοσύνη αντί να ζητάς ομοιότητα, να γίνεσαι μέρος της εσωτερικής του αρμονίας αντί να ταράζεις τη σιωπή του.

Τελικά, το αριστούργημα δεν είναι κάτι εντυπωσιακό, αλλά κάτι σταθερό, δεν είναι η χειρονομία, αλλά η παρουσία, όχι η υπόσχεση, αλλά η συνέπεια.

Γιατί η ψυχή του ανθρώπου δεν θυμάται πάντα ποιος την άγγιξε,
μα δεν ξεχνά ποτέ ποιος την τίμησε.

Μιχάλης Γρηγορίου