Το τσίμπημα της μέλισσας και το κεντρί της προδοσίας

Το τσίμπημα της μέλισσας μπορεί να προκαλέσει πόνο, αλλά, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να γίνει και θεραπεία. Το τσίμπημα όμως ενός ανθρώπου που αποκάλεσες φίλο, αδελφό και συνοδοιπόρο, δεν αφήνει μόνο μια πληγή στο σώμα, αφήνει ένα ρήγμα στην ψυχή.

Υπάρχουν τραύματα που ο χρόνος τα επουλώνει σχεδόν αθόρυβα. Υπάρχουν όμως και εκείνα που δεν πονάνε επειδή ήταν βαθιά, αλλά επειδή προήλθαν από χέρια που εμπιστευτήκαμε. Η προδοσία ενός ξένου προκαλεί απογοήτευση, η προδοσία ενός φίλου γεννά υπαρξιακή αμφιβολία. Δεν κλονίζει μόνο τη σχέση με τον άλλον, αλλά και τη σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό.

Ο αρχαίος φιλόσοφος Αριστοτέλης έγραφε στα Ηθικά Νικομάχεια ότι: «Η φιλία είναι μία ψυχή που κατοικεί σε δύο σώματα.»

Αν η φιλία είναι κοινή ψυχή, τότε η προδοσία μοιάζει με αυτοακρωτηριασμό. Δεν χάνεται μόνο ο φίλος, χάνεται ένα κομμάτι της δικής μας ταυτότητας, γιατί μέσα στη φιλία είχαμε επενδύσει μνήμη, εμπιστοσύνη, όνειρα και σιωπές.

Το κεντρί της μέλισσας είναι ένστικτο. Δεν υπάρχει κακία ούτε πρόθεση. Το κεντρί του ανθρώπου, αντίθετα, γεννιέται από την ελευθερία της επιλογής. Γι’ αυτό και πονά περισσότερο. Ο πόνος δεν προέρχεται μόνο από την πράξη, αλλά από τη γνώση ότι κάποιος μπορούσε να μη σε πληγώσει και όμως το επέλεξε.

Ο Φρίντριχ Νίτσε παρατηρούσε: «Δεν με πληγώνει που μου είπες ψέματα, με πληγώνει που από εδώ και πέρα δεν μπορώ να σε πιστέψω.»

Η ουσία της προδοσίας δεν βρίσκεται στο παρελθόν αλλά στο μέλλον. Εκεί όπου κάποτε υπήρχε εμπιστοσύνη, εγκαθίσταται η επιφύλαξη. Εκεί όπου υπήρχε αυθορμητισμός, γεννιέται ο φόβος. Ο άνθρωπος αρχίζει να αναρωτιέται αν έκανε λάθος να πιστεύει στους άλλους ή ακόμη και στον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Κικέρων είχε γράψει: «Η φιλία δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο ανάμεσα σε ανθρώπους ενάρετους.»

Ίσως λοιπόν η προδοσία να μην καταστρέφει τη φιλία, ίσως απλώς αποκαλύπτει ότι η φιλία δεν υπήρξε ποτέ με την έννοια που πιστεύαμε. Αυτό που γκρεμίζεται δεν είναι πάντα η πραγματικότητα, αλλά η εικόνα που είχαμε πλάσει για αυτήν.

Ο Επίκτητος δίδασκε ότι δεν μας ταράζουν τα γεγονότα, αλλά οι κρίσεις που διαμορφώνουμε γι’ αυτά. Δεν μας καλούσε να αδιαφορούμε απέναντι στον πόνο, αλλά να μην επιτρέπουμε στον πόνο να γίνει δεσμώτης της ψυχής μας. Η προδοσία είναι πραγματική, η πικρία όμως είναι επιλογή που ανανεώνεται καθημερινά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος οφείλει να συγχωρεί εύκολα. Η συγχώρεση δεν είναι λήθη ούτε αδυναμία. Είναι, ίσως, η απελευθέρωση από την εξουσία που εξακολουθεί να ασκεί επάνω μας εκείνος που μας πλήγωσε.

Ο Μάρκος Αυρήλιος έγραφε στις Εις Εαυτόν: «Η καλύτερη εκδίκηση είναι να μη γίνεις όμοιος με εκείνον που σε αδίκησε.»

Η μεγαλύτερη νίκη απέναντι στην προδοσία δεν είναι να ανταποδώσεις το κακό. Είναι να μη χάσεις την ικανότητα να αγαπάς, να εμπιστεύεσαι και να παραμένεις άνθρωπος. Γιατί όταν η προδοσία μετατρέπει την καρδιά σε πέτρα, τότε έχει νικήσει δύο φορές.

Ο Χαλίλ Γκιμπράν σημείωνε: «Η φιλία είναι πάντοτε μια γλυκιά ευθύνη, ποτέ μια ευκαιρία.»

Όποιος αντιμετωπίζει τη φιλία ως μέσο, αργά ή γρήγορα θα προδώσει. Όποιος τη βιώνει ως ευθύνη, θα προστατεύσει ακόμη και τις αδυναμίες του φίλου του σαν να ήταν δικές του.

Παράδοξα, η προδοσία λειτουργεί και ως αυστηρός δάσκαλος. Αφαιρεί τις ψευδαισθήσεις, δοκιμάζει την ωριμότητα, ξεχωρίζει τις σχέσεις που στηρίζονται στην αλήθεια από εκείνες που στηρίζονται στη χρησιμότητα. Είναι ένα οδυνηρό μάθημα που κανείς δεν επιθυμεί, αλλά πολλοί χρειάζονται για να διακρίνουν την αξία της γνήσιας ανθρώπινης παρουσίας.

Ίσως τελικά το κεντρί της μέλισσας να θεραπεύει το σώμα, ενώ το κεντρί της προδοσίας να καλείται να θεραπεύσει κάτι βαθύτερο. Την αφέλεια χωρίς να σκοτώσει την καλοσύνη, την εμπιστοσύνη χωρίς να γεννήσει κυνισμό, την αγάπη χωρίς να την αφήσει να μετατραπεί σε φόβο.

Γιατί η μεγαλύτερη ήττα δεν είναι να σε προδώσει ένας άνθρωπος. Η μεγαλύτερη ήττα είναι να επιτρέψεις στην προδοσία να σε πείσει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι.

Η ζωή συνεχίζει να μας φέρνει μπροστά σε ανθρώπους που θα κρατούν είτε άνθη είτε κεντριά. Η σοφία δεν βρίσκεται στο να κλείσουμε την καρδιά μας, αλλά στο να μάθουμε να διακρίνουμε ποιοι αξίζουν να μπουν μέσα της. Και τότε, ακόμη κι αν κάποτε ξαναπληγωθούμε, θα γνωρίζουμε ότι η αξία της εμπιστοσύνης δεν μετριέται από όσους την πρόδωσαν, αλλά από εκείνους που την τίμησαν μέχρι το τέλος.

Μιχάλης Γρηγορίου