Να Κατοικείς το Τώρα. Η Τέχνη του να Αφήνεις τη Ζωή να σε Συναντήσει
«Να συνειδητοποιήσεις βαθιά ότι η παρούσα στιγμή είναι το μόνο που υπάρχει πραγματικά», γράφει ο Έκχαρτ Τόλε, και μέσα σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται μια ολόκληρη υπαρξιακή στάση. Το παρόν δεν είναι απλώς ένας κρίκος ανάμεσα σε ένα παρελθόν που έχει ήδη χαθεί και σε ένα μέλλον που δεν έχει ακόμη υπάρξει, είναι το μόνο έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να σταθεί η ζωή. Κι όμως, ο σύγχρονος άνθρωπος σπανίως κατοικεί εκεί. Ζει μπροστά από τη ζωή του, τρέχοντας να την προλάβει, ή πίσω της, αναμασώντας ό,τι δεν μπορεί πια να αλλάξει.
Η ουσία, όπως εύστοχα διατυπώνεται, δεν βρίσκεται στο να προηγούμαστε της ζωής, αλλά στο να της επιτρέπουμε να μας βρει ολόκληρους. Να μας βρει παρόντες, όχι διασπασμένους ανάμεσα σε προσδοκίες, φόβους και αναμνήσεις. Αυτή η ολότητα δεν είναι κάτι που κατακτάται με προσπάθεια, αλλά κάτι που αναδύεται όταν παύουμε να αντιστεκόμαστε στο τώρα.
Ήδη από την αρχαιότητα, ο Ηράκλειτος μας υπενθύμιζε ότι «τα πάντα ρει». Η ροή της ζωής είναι αδιάκοπη, και κάθε προσπάθεια να την παγώσουμε σε σταθερά σχήματα καταλήγει σε ψευδαίσθηση. Το παρόν είναι η μοναδική στιγμή όπου αυτή η ροή γίνεται βίωμα. Όταν προσπαθούμε να προηγηθούμε της ζωής, ουσιαστικά αρνούμαστε τη ρευστότητά της, θέλοντας να την ελέγξουμε πριν καν εκδηλωθεί.
Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ μίλησε για την «αυθεντική ύπαρξη» ως μια στάση όπου ο άνθρωπος αναλαμβάνει συνειδητά το «Είναι του στον κόσμο». Παρότι ανέλυσε βαθιά τη σχέση μας με το μέλλον και την περατότητα, υπογράμμισε ότι η αυθεντικότητα δεν βρίσκεται στη φυγή, αλλά στην εγρήγορση. Το να είμαστε παρόντες σημαίνει να δεχόμαστε το άνοιγμα της ύπαρξης όπως αυτό αποκαλύπτεται, χωρίς να κρυβόμαστε πίσω από ρόλους και σενάρια.
Στην ανατολική φιλοσοφία, αυτή η στάση παίρνει ακόμη πιο καθαρή μορφή. Το Ζεν διδάσκει ότι η φώτιση δεν βρίσκεται κάπου αλλού ή αργότερα, αλλά «στο να κόβεις ξύλα και να κουβαλάς νερό» με πλήρη επίγνωση. Ο Λάο Τσε γράφει στο Τάο Τε Τσινγκ: «Αν είσαι αγχωμένος, ζεις στο μέλλον, αν είσαι λυπημένος, ζεις στο παρελθόν, αν είσαι ήρεμος, ζεις στο παρόν». Η ηρεμία, λοιπόν, δεν είναι απουσία κίνησης, αλλά συμφιλίωση με τη στιγμή όπως είναι.
Το να επιτρέπουμε στη ζωή να μας βρει ολόκληρους προϋποθέτει μια λεπτή αλλά ριζική μετατόπιση, από τον έλεγχο στην εμπιστοσύνη. Ο Σπινόζα έβλεπε την ελευθερία όχι ως αυθαιρεσία, αλλά ως κατανόηση της αναγκαιότητας. Όταν κατανοούμε τη ζωή ως μια ευρύτερη τάξη στην οποία ανήκουμε, παύουμε να τη σπρώχνουμε και αρχίζουμε να κινούμαστε μαζί της. Τότε, το παρόν παύει να είναι φυλακή και γίνεται χώρος συνάντησης.
Στον αντίποδα, η συνεχής προβολή στο μέλλον γεννά μια μόνιμη ανεπάρκεια, ποτέ δεν είμαστε αρκετοί, ποτέ δεν είμαστε «εκεί». Ο Μπλεζ Πασκάλ το είχε διαγνώσει αιώνες πριν, γράφοντας ότι ο άνθρωπος «δεν ζει ποτέ, αλλά ελπίζει να ζήσει». Αυτή η αναβολή της ζωής είναι ίσως η πιο ύπουλη μορφή απώλειας.
Να ζεις στο παρόν δεν σημαίνει να αγνοείς το παρελθόν ή να αδιαφορείς για το μέλλον. Σημαίνει να τα εντάσσεις σε μια συνειδητή παρουσία, όπου η σκέψη υπηρετεί τη ζωή και δεν την υποκαθιστά. Όπως τονίζει ο Τόλε, το τώρα είναι το σημείο όπου συναντιούνται ο χρόνος και η αιωνιότητα.
Τελικά, η ζωή δεν χρειάζεται να την προλάβουμε. Δεν είναι αγώνας δρόμου, αλλά πρόσκληση. Και η πρόσκληση αυτή απευθύνεται μόνο σε εκείνους που είναι πρόθυμοι να σταθούν, να ακούσουν και να αφεθούν. Όταν το κάνουμε, η ζωή δεν μας προσπερνά, μας συναντά. Και τότε, έστω και για μια στιγμή, είμαστε ολόκληροι.
Μιχάλης Γρηγορίου
